เรื่องช่างชุนเข็ญใจ เล่ม ๗

ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้ให้สร้างวิหารหลายหลัง สร้าง บริเวณ สร้างซุ้มประตู สร้างศาลาหอฉัน สร้างโรงไฟ สร้างกัปปิยกุฎี สร้างวัจกุฎี สร้างที่จงกรม สร้างโรงจงกรม สร้างบ่อนํ้า สร้างศาลาบ่อน้ำ สร้างเรือนไฟ สร้างศาลาเรือนไฟ สร้างสระโบกขรณี สร้างมณฑป จำนวนมากไว้ในพระอุทยานเชตวัน

นวกัมมทานะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตให้อำนวยการก่อสร้าง

{๒๕๗} [๓๐๘] ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระนครราชคฤห์ตาม พระพุทธาภิรมย์แล้วได้เสด็จจาริกไปทางพระนครเวสาลี เสด็จจาริกไปโดย ลำดับ ได้ถึงพระนครเวสาลีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลีนั้น{๒๕๘} ก็สมัยนั้น ชาวบ้านตั้งใจทำงานก่อสร้างและตั้งใจอุปัฏฐากภิกษุ ผู้อำนวยการก่อสร้างด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัช บริขาร

เรื่องช่างชุนเข็ญใจ

{๒๕๙} ขณะนั้น ช่างชุนเข็ญใจคนหนึ่งดำริว่า “ทานนี้คงจักไม่ตํ่าต้อย เพราะคนเหล่านี้ตั้งใจช่วยกันทำงานก่อสร้าง อย่ากระนั้นเลย เราพึงช่วย ทำงานก่อสร้างบ้าง” จึงช่างชุนเข็ญใจนั้นขยำโคลนก่ออิฐ ตั้งฝากำแพงขึ้น เอง ฝากำแพงที่เขาไม่เข้าใจก่อ จึงคด ได้พังลงมาช่างชุนเข็ญใจนั้นลงมือขยำโคลน ก่ออิฐตั้งฝากำแพงเองอีก ฝา กำแพงที่เขาไม่เข้าใจก่อ จึงคด ได้พังลงมาเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓

เขาจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร เหล่านี้บอกสอนแต่เฉพาะพวกที่ถวายจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลาน ปัจจัยเภสัชบริขาร และอำนวยการก่อสร้างแก่เขาเหล่านั้นเท่านั้น ส่วน เราเป็นคนเข็ญใจ จึงไม่มีใครมาบอกมาสอนหรืออำนวยการก่อสร้างให้”ภิกษุทั้งหลายได้ยินช่างชุนผู้เข็ญใจนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำ ธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อำนวยการก่อสร้าง ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ภิกษุผู้อำนวยการก่อสร้างจักต้องขวนขวายว่า ‘ทำไฉนหนอวิหาร จึงจะสำเร็จได้เร็ว’ จักต้องซ่อมสิ่งที่หักพัง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงให้อย่างนี้ คือ พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ว่าดังนี้

เกรรมวาจาให้นวกรรมเ

[๓๐๙] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของ สงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้วิหารของคฤหบดีชื่อนี้เป็นนวกรรมของภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์ให้วิหารของคฤหบดีชื่อนี้เป็น นวกรรมของภิกษุชื่อนี้ การให้วิหารของคฤหบดีชื่อนี้เป็นนวกรรมของภิกษุ ชื่อนี้ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้น พึงทักท้วงวิหารของคฤหบดีชื่อนี้สงฆ์ให้เป็นนวกรรมของภิกษุชื่อนี้แล้วชอบใจ แก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

เอัคคาสนานุชานนะเ

เว่าด้วยพระพุทธานุญาตอาสนะเลิศเป็นต้นเ

{๒๖๐} [๓๑๐] ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครเวสาลีตามพระ พุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางพระนครสาวัตถี สมัยนั้น เหล่าภิกษุ อันเตวาสิกของพวกภิกษุฉัพพัคคีย์รีบล่วงหน้าภิกษุสงฆ์ซึ่งมีพระพุทธเจ้าเป็น ประมุขไปแล้วจองวิหารจองที่นอนไว้ด้วยหมายว่า “ที่นี้สำหรับอุปัชฌาย์ ของพวกเรา ที่นี้สำหรับอาจารย์ของพวกเรา ที่นี้สำหรับพวกเรา”ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเดินตามหลังภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็น ประมุขไป เมื่อภิกษุทั้งหลายจองวิหารจองที่นอนอันหมดแล้ว หาที่นอน ไม่ได้ จึงนั่งที่โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นเวลาปัจจุสมัยแห่งราตรี พระผู้มีพระ ภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้น ทรงกระแอมขึ้น แม้ท่านพระสารีบุตรก็กระแอมตอบพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ใครอยู่ที่นั่น,,

“ข้าพระองค์สารีบุตร พระพุทธเจ้าข้า,,

“สารีบุตร ทำไมเธอจึงมานั่งที่โคนต้นไม้นี้เล่า”

จึงท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

เบุคคลผู้ควรแก่อาสนะเลิศเป็นต้นเ

{๒๖๑} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุ เป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลาย ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าเหล่าภิกษุอันเตวาสิกของพวกภิกษุ ฉัพพัคคีย์รีบล่วงหน้าภิกษุสงฆ์ซึ่งมีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขไปแล้วจองวิหาร จองที่นอนไว้ด้วยหมายว่า ‘ที่นี้สำหรับอุปัชฌาย์ของพวกเรา ที่นี้สำหรับ อาจารย์ของพวกเรา ที่นี้สำหรับพวกเรา’ ดังนี้ จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”