พุทธานุญาตไม้สำหรับแขวน เล่ม ๗

เธอจึงแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระ ผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเพดาน”

พระพุทธานุญาตไม้สำหรับแขวนถุง

{๒๓๒} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายแขวนถุงไว้ที่เท้าเตียงบ้าง ที่เท้าตั่งบ้าง หนู และปลวกกัดภิน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้เดือยติดฝา ไม้นาคทนต์”

พระพุทธานุญาตราวจีวร

{๒๓๓} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายเก็บจีวรไว้บนเตียงบ้าง บนตั่งบ้าง จีวร ขาด ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวจีวร สายระเดียงในวิหาร”

พระพุทธานุญาตระเบียงเป็นต้น

{๒๓๔} สมัยนั้น วิหารยังไม่มีระเบียง หาที่พักอาศัยมิได้ ภิกษุทั้งหลายจึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตระเบียง เฉลียง ลับแล หน้ามุขมี หลังคา”

ระเบียงเปิดโล่ง ภิกษุทั้งหลายละอายที่จะนอน ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกันสาดเลื่อน ฝาคํ้า”

อุปัฏฐานสาลาอนุชานนะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตหอฉัน

{๒๓๕} [๓๐๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายฉันอาหารในที่โล่งแจ้ง ลำบาก ด้วยหนาวบ้างร้อนบ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระ ภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหอฉัน”

หอฉันมีพื้นที่ต่ำ นํ้าท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นที่ให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดินที่ถม ๓ แบบ คือ ก่อ ด้วยอิฐ ก่อด้วยหิน ก่อด้วยไม้”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ บันได หิน บันไดไม้”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

ผงหญ้าที่มุงหอฉันตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบด้วยดินทั้งข้างบน ข้างล่าง ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ ราวจีวร สายระเดียง”

พระพุทธานุญาตโรงนํ้าฉันเป็นต้น

{๒๓๖} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายปูจีวรลงบนพื้นดินกลางแจ้ง จีวรเปื้อนฝุ่น ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวจีวร สายระเดียงไว้กลางแจ้ง”

นํ้าฉันถูกแดดเผา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตโรงน้ำฉัน ปะรำน้ำฉัน”

โรงนํ้าฉันมีพื้นต่ำ นํ้าท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นที่ให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดินที่ถม ๓ แบบ คือ ก่อ ด้วยอิฐ ก่อด้วยหิน ก่อด้วยไม้”ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ บันได หิน บันไดไม้”ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

ผงหญ้าที่มุงโรงนํ้าฉันตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบด้วยดินทั้งข้างบน ข้างล่าง ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ ราวจีวร สายระเดียง”ภาชนะตักนํ้าฉันไม่มี ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสังข์ตักน้ำดื่ม ขันตักน้ำดื่ม”

ปาการทิอนุชานนะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตกำแพงวิหารเป็นต้น

{๒๓๗} [๓๐๒] ก็โดยสมัยนั้นแล วิหารไม่มีเครื่องล้อม ... ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ล้อมกำแพง ๓ แบบ คือ กำแพง อิฐ กำแพงหิน กำแพงไม้”ซุ้มประตูไม่มี ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตซุ้มประตู”

ซุ้มประตูมีพื้นต่ำไป นํ้าท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นให้สูง”

ซุ้มประตูไม่มีบาน ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบานประตู กรอบเช็ดหน้า ครกรอง รับเดือยบานประตู ห่วงข้างบน สายยู สลักเพชร ลิ่ม กลอน ช่องดาล ช่องสำหรับชักเชือก เชือกสำหรับชัก”ผงหญ้าที่มุงซุ้มประตูตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงฉาบทั้งข้างบนข้างล่าง ให้ มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ”

พระพุทธานุญาตปรับปรุงบริเวณ

{๒๓๘} สมัยนั้น บริเวณเละเป็นตม ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้โรยกรวดแร่”

กรวดแร่ไม่เต็ม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูศิลาเลียบ”

นํ้าขัง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตท่อระบายน้ำ”

พระพุทธานุญาตโรงไฟ

{๒๓๙} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายก่อกองไฟไว้ในที่นั้น ๆ ทั่วบริเวณ บริเวณ สกปรก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มี พระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สร้างโรงไฟไว้ในที่สมควรข้าง หนึ่ง”

โรงไฟมีพื้นที่ตํ่า นํ้าท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดิน ๓ แบบ คือ ก่อด้วย อิฐ ก่อด้วยหิน ก่อด้วยไม้”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ บันได หิน บันไดไม้”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

โรงไฟไม่มีบานประตู ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบานประตู กรอบเช็ดหน้า ครก รองรับเดือยประตู ห่วงข้างบน สายยู สลักเพชร ลิ่ม กลอน ช่องดาล ช่องสำหรับชักเชือก เชือกสำหรับชัก”

ผงหญ้าที่มุงโรงไฟตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบด้วยดินทั้งข้างบน ทั้งข้างล่าง ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ ราวจีวร สายระเดียง”

อารามปริกเขปอนุชานนะ

ว่าด้วยพระพุทธานุญาตเครื่องล้อมอาราม

[๓๐๓] ก็โดยสมัยนั้นแล อารามยังไม่ได้ล้อม แพะบ้าง ปศุสัตว์บ้าง เบียดเบียนสิ่งที่ปลูกไว้ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระ ภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ล้อมรั้ว ๓ ชนิด คือ รั้วไม้ไผ่ รั้วหนาม คู”

ซุ้มประตูไม่มี แพะบ้าง ปศุสัตว์บ้างก็ยังรบกวนสิ่งที่ปลูกไว้เหมือน เดิม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตซุ้มประตู เครื่องไม้คร่าว บาน ประตูคู่ เสาระเนียด กลอนเหล็ก”

ผงหญ้าที่มุงซุ้มตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบทั้งข้างบนทั้งข้าง ล่าง ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ”อารามเละเป็นตม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้โรยกรวดแร่”

กรวดแร่ไม่เต็ม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูหินเลียบ”

นํ้าขัง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตท่อระบายน้ำ”

พระพุทธานุญาตเครื่องมุง ๕ ชนิด

{๒๔๐} สมัยนั้น พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชมีพระราชประสงค์จะ ทรงสร้างปราสาทฉาบปูนขาวถวายสงฆ์ ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายมีความสงสัย ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตเครื่องมุงชนิดไรไว้บ้างหนอ” จึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องมุง ๕ ชนิด คือ กระเบื้อง ๑ หิน ๑ ปูนขาว ๑ หญ้า ๑ ใบไม้ ๑”

จบ ปฐมภาณวาร

๒. ทุติยภาณวาร

อนาถปิณฑิกวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องอนาถบิณฑิกคฤหบดี

{๒๔๑} [๓๐๔] ก็โดยสมัยนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเป็นน้องเขยของเศรษฐี พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีไปพระนครราชคฤห์ด้วย กรณียกิจบางอย่าง

{๒๔๒} สมัยนั้น เศรษฐีพระนครราชคฤห์ได้นิมนต์พระสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็น ประมุขเพื่อฉันในวันรุ่งขึ้นไว้ จึงได้สั่งทาสและกรรมกรทั้งหลายว่า “พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้มข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จง ช่วยกันจัดหาอาหารที่มีรสอร่อยให้พร้อมมูลไว้”

{๒๔๓} ขณะนั้น อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้คิดว่า “เมื่อก่อนเมื่อเรามาแล้ว ท่าน คฤหบดีผู้นี้จะวางธุระทุกอย่าง สนทนาปราศรัยกับเราผู้เดียว บัดนี้เขามัว สาละวนสั่งทาสและกรรมกรทั้งหลายว่า ‘พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจง ลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้มข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จงช่วยกันจัดหาอาหารที่มี รสอร่อยให้พร้อมมูล’ คฤหบดีผู้นี้ชะรอยจักมีงานอาวาหมงคล วิวาหมงคล หรือประกอบมหายัญ หรือจักกราบบังคมทูลเชิญเสด็จพระเจ้าพิมพิสาร จอมเสนามาคธราชพร้อมทั้งกองพลมาเลี้ยงในวันรุ่งขึ้นกระมังหนอ”{๒๔๔} ครั้นเศรษฐีพระนครราชคฤห์สั่งทาสและกรรมกรแล้ว เข้าไปหา อนาถบิณฑิกคฤหบดี ได้นั่งสนทนากัน ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง อนาถบิณฑิก คฤหบดีได้ถามว่า “ท่านคฤหบดี เมื่อก่อนเมื่อข้าพเจ้ามาแล้ว ท่านได้วาง ธุระทุกอย่างแล้วก็สนทนากับข้าพเจ้าผู้เดียว บัดนี้ท่านนั้นมัวสาละวนสั่ง ทาสและกรรมกรว่า ‘พนาย ถ้าเช่นนั้น พวกเจ้าจงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ ต้ม ข้าวต้ม หุงข้าว ต้มแกง จงช่วยกันจัดหาอาหารที่มีรสอร่อยให้พร้อมมูลไว้’