ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๒๒. สนิทัสสนสัปปฏิฆติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๒๐๓} [๒๙] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตต

สมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ

สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย (๑)

{๒๒๐๔} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดย

เหตุปัจจัยในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

(ในบทที่มีอนิทัสสนอัปปฏิฆะเป็นมูลนั่นแลพึงจำแนกเป็น ๗ วาร ด้วย

เหตุนี้)

อารัมมณปัจจัย

{๒๒๐๕} [๓๐] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งรูปโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภรูปนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณโดยอารัมมณ

ปัจจัยขันธ์ที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๒๒๐๖} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... กาย ...

เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพายตนะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ...

โทมนัสจึงเกิดขึ้น ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ สัททายตนะเป็นปัจจัยแก่

โสตวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณอนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๒๒๐๗} [๓๑] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้ว พิจารณากุศลนั้น พิจารณากุสลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ... ผล ... นิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรคผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณา

กิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน ... เห็นแจ้งหทัยวัตถุ... อิตถินทรีย์ ... ปุริสินทรีย์ ... ชีวิตินทรีย์ ... อาโปธาตุ ... กพฬิงการาหาร... ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ...

โทมนสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจา

ยตนะโดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานา

สัญญายตนะ ... ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณเจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณอาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

อธิปติปัจจัย

{๒๒๐๘} [๓๒] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอธิปติปัจจย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณา

ธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินรูปทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นเพราะทำรูปให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

{๒๒๐๙} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยได้แก่ ... จักขุ ... กาย … เสียง ... กลิ่น ... ยินดีเพลิดเพลินโผฏฐัพพะทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

{๒๒๑๐} [๓๓] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถแล้วทำกุศลนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ออกจากฌาน …พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค ... ออกจากผล … ทำผลให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น … ทำนิพพานให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น … นิพพาน

เป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผลโดยอธิปติปัจจัย ยินดีเพลิดเพลินหทัยวัตถุ ... อิตถินทรีย์ ... ปุริสีนทรีย์ ... ชีวิตินทรีย์ ... อาโปธาตุ ...

กพฬิงการาหาร ... ทำขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำหทัยวัตถุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ… ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบ

ไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๒๒๑๑} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่

อธิปติธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยอธิปติปัจจัย (๒)

(ในบทที่มีอนิทัสสนอัปปฏิฆะเป็นมูลพึงจำแนกทั้ง ๗ วาร พึงจำแนก

อธิปติธรรมโดยการสงเคราะห์เข้าในรูป ๓ อย่าง)

อนันตรปัจจัย

{๒๒๑๒} [๓๔] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค มรรคเป็นปัจจยแก่ผล ผลเป็นปัจจัยแก่ผล อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ

เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธเป็นปัจจัยแก่

ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

สมนันตรปัจจัย

{๒๒๑๓} [๓๕] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสมนันตรปัจจัย (เหมือนกับอนันตรปัจจัย)

สหชาตาทิปัจจัย

{๒๒๑๔} [๓๖] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (พึงทำให้ดี เหมือนกับปฏิจจวารในอัญญมัญญปัจจัยก็เหมือนกับอัญญมัญญปัจจัย ในปฏิจจวาร ในนิสสย

ปัจจัยก็เหมือนกับปฏิจจวาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๒๒๑๕} [๓๗] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลปรารถนาวรรณสมบัติให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... วรรณสมบัติเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย... ทุกข์ทางกาย มรรค … ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๒๒๑๖} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคล

ปรารถนาจักขุสมบัติ … กายสมบัติ ... สัททสมบัติ ... โผฏฐพพสมบัติให้ทานสมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... อาศัยอุตุ ... เสนาสนะแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ทำฌาน ... วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา …สมาบัติให้เกิด ฆ่าสัตว์ … ทำลายสงฆ์ จักขุสมบัติ ... โผฏฐัพพสมบัติ ...

อุตุ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา... สุขทางกาย … ทุกข์ทางกาย … มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๒๒๑๗} [๓๘] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็น

ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน สมาทานศีล

รักษาอุโบสถ ... ทำฌาน ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีล... ปัญญา ... ราคะ … ความปรารถนา … สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย... โภชนะแล้วให้ทาน ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา … ปัญญา ... ราคะ …ความปรารถนา ... สุขทางกาย … ทุกข์ทางกาย ... โภชนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา ... มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

ปุเรชาตปัจจัย

{๒๒๑๘} [๓๙] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งรูป โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงเป็นทุกข์เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้นราคะ ... ทิฏฐิ ...

วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ

รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๑๙} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัยวัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... กาย ...

เสียง ... โผฏฐัพพะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ สัททายตนะเป็นปัจจัยแก่โสตวิญญาณ

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๒๐} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งหทัยวัตถุ …

อิตถินทรีย์ … ปุริสินทรีย์ ... ชีวิตินทรีย์ ... อาโปธาตุ … กพฬิงการาหารโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้

และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๒๑} ![๔๐] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ รูปายตนะและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๒๒} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะและหทัยวัตถุ ... โผฏฐัพพายตนะและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๒๓} สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ รูปายตนะและจักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๒๒๒๔} [๔๑] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๒๕} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบ

ไม่ได้ซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นได้และกระทบได้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

(พึงจำแนกเป็น ๗ วาร อย่างนี้ พึงทราบการสงเคราะห์รูป ๓ อย่าง)(๗)

อาเสวนปัจจัย

{๒๒๒๖} [๔๒] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอาเสวนปัจจย คือ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๒๒๒๗} [๔๓] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาต

กัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตต สมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยกัมมปัจจัย (๑)

{๒๒๒๘} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยกัมมปัจจัย ใน

ปฏิสนธิขณะ …

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้โดยกัมมปัจจัย (๒)

(สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย พึงจำแนกเป็น ๗ วาร

อย่างนี้ โดยเหตุนี้ พึงทราบการสงเคราะห์รูป ๓ อย่าง) (๗)

วิปากปัจจัย

{๒๒๒๙} [๔๔] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปากปัจจัย … ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์๑ ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปากปัจจัย ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย (๑)

{๒๒๓๐} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปากปัจจัยในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปากปัจจัย (๒)

(ทั้ง ๗ วาร พึงให้พิสดารอย่างนี้มีทั้งปวัตติกาลและปฏิสนธิกาล) (๗)

อาหารปัจจัย

{๒๒๓๑} [๔๕] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอาหารปัจจัย คือ อาหารที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็น

ไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอาหารปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ อาหารที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอาหารปัจจัย กพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอาหารปัจจัย (๑)

{๒๒๓๒} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยอาหารปัจจัย คือ อาหารที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยอาหารปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ อาหารที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้โดยอาหารปัจจัย กพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายที่เห็นได้และกระทบได้โดยอาหารปัจจัย (๒)

(พึงจำแนกปวัตติกาลและปฏิสนธิกาล เป็น ๗ วารอย่างนี้ พึงจัด

กพฬิงการาหารไวัในวารทั้ง ๗ (๗)

อินทริยปัจจัย

{๒๒๓๓} [๔๖] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัย คือ จักขุนทรีย์เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอินทริยปัจจัย (๑)

{๒๒๓๔} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัย คือ อินทรีย์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ อินทรีย์ที่เห็นไม่ได้

และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้แลกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัย (๑)

{๒๒๓๕} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยอินทริยปัจจัย คือ อินทรีย์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยอินทริยปัจจัยในปฏิสนธิขณะ อินทรีย์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้โดยอินทริยปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลาย ที่เห็นได้และกระทบได้โดยอินทริยปัจจัย (๒)

(พึงจำแนกปวัตติกาลและปฏิสนธิกาลเป็น ๗ วารอย่างนี้ และพึงจัด

รูปชีวิตินทรีย์ไว้ในข้อท้าย ๆ) (๗)

{๒๒๓๖} [๔๗] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอินทริยปัจจัยคือ จักขุนทรีย์และจักขุวิญญาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณโดยอินทริยปัจจัย ... กายินทรีย์และกายวิญญาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่

สหรคตด้วยกายวิญญาณโดยอินทริยปัจจัย (๑)

ฌานาทิปัจจัย

{๒๒๓๗} [๔๘] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยฌานปัจจัยเป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยสัมปยุตตปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ...

วิปปยุตตปัจจัย

{๒๒๓๘} [๔๙] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุรชาตปัจจัยได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๒๒๓๙} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปปยุตต

ปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เป็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่

กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปปยุตตปัจจัย ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็น

ไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบ

ไม่ได้เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๒๒๔๐} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัยปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้โดยวิปปยุตต ปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่

ได้เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นได้และกระทบได้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

(พึงจำแนกวารทั้ง ๕ ที่เหลือให้พิสดารอย่างนี้ ทั้งสหชาตวิปปยุตต

ปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย)

อัตถิปัจจัย

{๒๒๔๑} [๕๐] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัยได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งรูปโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัส

จึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณโดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๒๒๔๒} [๕๑] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยอัตถิปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๑ ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๒ โดยอัตถิปัจจัยมหาภูตรูป ๒ เป็น

ปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๑ โดยอัตถิปัจจัยมหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยอัตถิปัจจัยโผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขายตนะ …

รสายตนะโดยอัตถิปัจจัย ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ...

ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๒ โดยอัตถิปัจจัย มหาภูตรูป ๒ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๑ โดยอัตถิปัจจัย

มหาภูตรูปที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานรูปเป็นปัจจัยแก่อุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้แต่

กระทบได้โดยอัตถิปัจจัย สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๑

ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๒ โดยอัตถิปัจจัย มหาภูตรูป ๒ ... (๑)

{๒๒๔๓} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยอัตถิปัจจัย (๒) (เหมือนกับนิสสยปัจจัยในปฏิจจวาร)

{๒๒๔๔} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย

ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ มหาภูตรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปโดยอัตถิปัจจัย (พึงให้พิสดารจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล)

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... กาย ... เสียง... โผฏฐัพพะ โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นจักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอัตถิปัจจัย (๓)

(พึงให้พิสดารทั้ง ๔ วารที่เหลือ เหมือนกับสหชาตปัจจัยในปฏิจจวาร

ไม่มีความแตกต่างกัน) (๗)

{๒๒๔๕} [๕๒] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัยปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริย

อัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... อาโปธาตุเป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาโปธาตุเป็นปัจจัยแก่อิตถินทรีย์ ... กพฬิงการาหารโดยอัตถิปัจจัย ... ที่เป็นภายนอก … ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...

สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มีอาโปธาตุเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปที่เป็น

อุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งหทัยวัตถุ ... อิตถินทรีย์... ปุริสินทรีย์ ... ชีวิตินทรีย์ ... อาโปธาตุ ... กพฬิงการาหารโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัยกพฬิงการาหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย

(พึงจำแนก ๖ วารที่เหลืออย่างนี้ พึงใส่สหชาตปัจจัย … ปัจฉา

ชาตปัจจัย ... อาหารปัจจัย ... อินทริยปัจจัยเข้ามา) (๗)

{๒๒๔๖} [๕๓] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ รูปายตนะและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๒๒๔๗} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และกระทบได้โดยอัตถิปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

(ย่อ สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลก็ควรจัดไว้) (๑)

{๒๒๔๘} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยอัตถิปัจจัย (ย่อ) (๒)

{๒๒๔๙} [๕๔] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้และ

มหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้... (พึงจัดจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล)

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะและหทัยวัตถุ …

โผฏฐัพพายตนะ และหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย (๓)

(พึงจำแนกวารทั้ง ๔ ที่เหลือ) (๗)

{๒๒๕๐} [๕๕] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียวคือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ รูปายตนะและจักขายตนะเป็นปัจจัยแก่

จักขุวิญญาณโดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๒๒๕๑} สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่รูปายตนะ จักขายตนะ และจักขุวิญญาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สหรคตด้วย

จักขุวิญญาณโดยอัตถิปัจจัย (๑)

(นัตถิปัจจัยและวิคตปัจจัย เหมือนกับอนันตรปัจจัย อวิคตปัจจัย

เหมือนกับอัตถิปัจจัย)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๒๒๕๒} [๕๖]เหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๑ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๑ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาร

ในนิสสยปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๖ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๘ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๑ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๒๕ ,,

เหตุสภาคะ

{๒๒๕๓} [๕๗] ในอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

เหตุสามัญญฆฏนา (๙)

{๒๒๕๔} [๕๘] เพราะปัจจัย ๕ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย นิสสยปัจจัยอัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๗ วาร เพราะปัจจัย ๖ คือ เหตุปัจจัยสหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย นิสสยปัจจัย อัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย

มี ๑ วาร เพราะปัจจัย ๗ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัยนิสสยปัจจัย สัมปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๑ วาร

เพราะปัจจัย ๖ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย นิสสยปัจจัย วิปปยุตตปัจจัยอัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๗ วาร (อวิปากะ ๔)

เพราะปัจจัย ๖ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย นิสสยปัจจัย วิปากปัจจัยอัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๗ วาร เพราะปัจจัย ๗ คือ เหตุปัจจัยสหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย นิสสยปัจจัย วิปากปัจจัยอัตถิปัจจัย

และอวิคตปัจจัย มี ๑ วาร เพราะปัจจัย ๘ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัยอัญญมัญญปัจจัย นิสสยปัจจัย วิปากปัจจัยสัมปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย

และอวิคตปัจจัย มี ๑ วาร เพราะปัจจัย ๗ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัยนิสสยปัจจัย วิปากปัจจัย วิปปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี๗ วาร เพราะปัจจัย ๘ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย

นิสสยปัจจัย วิปากปัจจัยวิปปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๑วาร (สวิปากะ ๕)

(พึงนับคณนวารทั้งหมดอย่างนี้)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๒๒๕๕} [๕๙] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัยเป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๕๖} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๔)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๕)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๖)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๗)

{๒๒๕๗} [๖๐] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็น

ไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๔)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็น

ไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๕)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๖)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๗)

{๒๒๕๘} ![๖๑] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ มีอย่างเดียว คือปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๕๙} สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เห็นได้และแต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ มี ๒ อย่าง คือ

สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๔)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๕)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้โดยสหชาตปัจจัย (๖)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัย (๗)

{๒๒๖๐} [๖๒] สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ มีอย่างเดียว คือปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๒๒๖๑} สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๒๒๖๒} [๖๓]ในนเหตุปัจจัย มี ๒๕ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๒๒ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ๑๒ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๒๔ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๒๒ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๒๔ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๒๓ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๒๔ วาร

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๒๒ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๒๕ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

นเหตุทุกนัย

{๒๒๖๓}ในนอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒๒ วาร …

(มีอธิบายเหมือนข้อความตามบาลีตอนต้น)

ในนอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

นเหตุติกนัย

{๒๒๖๔} ในนอธิปติปัจจัย กับนเหตุปัจจัยและนอารัมมณปัจจัย มี ๒๒ วาร

ในนอนันตรปัจจัย ,, มี ๒๒ วาร

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒๑ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย กับนเหตุปัจจัยและนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาร

ในโนนัตถิปัจจัย ,, มี ๒๒ วาร

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๒๒ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนีย

เหตุทุกนัย

{๒๒๖๕} [๖๔]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,, …

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๗วาร)

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

เหตุสามัญญฆฏนา

{๒๒๖๖} [๖๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับปัจจัย ๕ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัยนิสสยปัจจัย อัตถิปัจจัย อวิคตปัจจัย มี ๗ วาร ...

ในนอนันตรปัจจัย กับ ... มี ๗ วาร

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

(แม้ในที่นี้ ก็ย่อไว้)

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

{๒๒๖๗} ในนอารัมมณปัจจัย กับปัจจัย ๖ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัยอัญญมัญญปัจจัย นิสสยปัจจัย อัตถิปัจจัย อวิคตปัจจัย มี ๑ วาร

(ในนปัจจัยทั้งปวง กับ ... มีปัจจัยละ ๑ วาร)

ในนวิคตปัจจัย กับ ... มี ๑ วาร

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๒๒๖๘} [๖๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอนันตรปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๒๑ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๒๕ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒๕ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ สนิทัสสนสัปปฏิฆติกะที่ ๒๒

จบ พระบาลีติกปัฏฐานตอนปลาย ในธัมมานุโลม