ข้อ ๕๖๒–๕๖๔ เล่ม ๔๐

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๕๕๙} [๔๒๕] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยปัจฉาชาตปัจจัย คือ อกุศลขันธ์ซึ่งเกิดขึ้นภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ ซึ่งเกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๕๖๐} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดย ปัจฉาชาตปัจจัย คือ อกุศลขันธ์ซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ซึ่งเกิด ก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๕๖๑} สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยปัจฉาชาตปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยาซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ซึ่งเกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๕๖๒} [๔๒๖] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลโดยอาเสวนปัจจัย คือ กุศลขันธ์ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่กุศลขันธ์ซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน ... โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค ... โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค โดยอาเสวนปัจจัย (๑){๕๖๓} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลโดยอาเสวนปัจจัย คือ อกุศลขันธ์ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่กุศลขันธ์ซึ่งเกิด หลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๕๖๔} สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นอัพยากตกิริยา ซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นอัพยากตกิริยาซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๕๖๕} [๔๒๗] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลโดยกัมมปัจจัย คือ กุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยก้มมปัจจัย{๕๖๑} สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัยที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ กุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ กุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่วิปากขันธ์ และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๕๖๗} สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต โดยกัมมปัจจัย คือ กุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๓){๕๖๘} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลโดยก้มมปัจจัย คือ อกุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย{๕๖๙} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัยที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ อกุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ อกุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่วิปากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๕๗๐} สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตโดยก้มมปัจจัย คือ อกุศลเจตนาเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๓)