กิเลสโคจฉกะ เล่ม ๓๔

ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากอุปาทานธรรมเหล่านั้น คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมประเภทที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

[๑๒๓๔] ธรรมวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นไฉน

มรรคและผลของมรรคที่เป็นโลกุตตระ และอสังขตธาตุ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

จบ อุปาทานโคจฉกะ

จบ ทุติยภาณวารในนิกเขปกัณฑ์

กิเลสโคจฉกะ

{๗๙๑} [๑๒๓๕] ธรรมเป็นกิเลส เป็นไฉน

กิเลสวัตถุ ๑๐ คือ โลภะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ

{๗๙๒} [๑๒๓๖] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น โลภะ เป็นไฉน

ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ความคล้อยตามอารมณ์ ความยินดี ความเพลิดเพลิน ความกำหนัดด้วยอำนาจความเพลิดเพลิน ความกำหนัด นักแห่งจิต ความอยาก ความสยบ ความหมกมุ่น ความใคร่ ความรักใคร่ ความข้องอยู่ ความจมอยู่ ธรรมชาติที่คร่าไป ธรรมชาติที่หลอกลวง ธรรมชาติที่ยังสัตว์ให้เกิด ธรรมชาติที่ยังสัตว์ให้เกิดพร้อม ธรรมชาติที่ ร้อยรัด ธรรมชาติที่มีข่าย ธรรมชาติที่กำซาบใจ ธรรมชาติที่ซ่านไป

ธรรมชาติที่เหมือนเส้นด้าย ธรรมชาติที่แผ่ไป ธรรมชาติที่ประมวลมา ธรรมชาติที่เป็นเพื่อนสอง ปณิธาน ธรรมชาติที่นำไปสู่ภพ ตัณหาเหมือน ป่า ตัณหาเหมือนดง ความเกี่ยวข้อง ความเยื่อใย ความห่วงใย ความ ผูกพัน ความหวัง กิริยาที่หวัง ภาวะที่หวัง ความหวังรูป ความหวังเสียง ความหวังกลิ่น ความหวังรส ความหวังโผฏฐัพพะ ความหวังลาภ ความ หวังทรัพย์ ความหวังบุตร ความหวังชีวิต ธรรมชาติที่กระซิบ ธรรมชาติ ที่กระซิบทั่ว ธรรมชาติที่กระซิบยิ่ง การกระซิบ กิริยาที่กระซิบ ความกระซิบ การละโมบ กิริยาที่ละโมบ ความละโมบ ธรรมชาติเป็นเหตุซมซานไป ความใคร่ในอารมณ์ดี ๆ ความกำหนัดในฐานะอันไม่ควร ความโลภเกิน

พอดี ความติดใจ กิริยาที่ติดใจ ความปรารถนา ความกระหยิ่มใจ ความปรารถนานัก กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ตัณหาในรูปภพ ตัณหาในอรูปภพ ตัณหาในนิโรธ รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา โอฆะ โยคะ คันถะ อุปาทาน อาวรณ์ นิวรณ์ เครื่องปิดบัง เครื่องผูก อุปกิเลส อนุสัย ปริยุฏฐาน ตัณหาเหมือนเถาวัลย์ ความปรารถนาวัตถุมีอย่างต่าง ๆ รากเง่าแห่งทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ แดนเกิดแห่งทุกข์ บ่วงแห่งมาร เบ็ดแห่งมาร แดนแห่งมาร ตัณหาเหมือนแม่นํ้า ตัณหาเหมือนข่าย ตัณหาเหมือนเชือกผูก ตัณหา เหมือนสมุทร อภิชฌา อกุศลมูลคือโลภะ อันใด นี้เรียกว่า โลภะ{๗๙๓} [๑๒๓๗] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น โทสะ เป็นไฉน

ความอาฆาตย่อมเกิดได้ด้วยคิดว่า “ผู้นี้ได้ทำความเสื่อมเสียแก่เรา” ความอาฆาตย่อมเกิดได้ด้วยคิดว่า “ผู้นี้กำลังทำความเสื่อมเสียแก่เรา” ความอาฆาตย่อมเกิดได้ด้วยคิดว่า “ผู้นี้จักทำความเสื่อมเสีย ... กำลังทำ ความเสื่อมเสีย ... จักทำความเสื่อมเสียแก่คนผู้เป็นที่รักชอบพอของเรา” ความอาฆาตย่อมเกิดได้ด้วยคิดว่า “ผู้นี้ได้ทำความเจริญ ... กำลังทำความเจริญ ... จักทำความเจริญแก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรา” หรือความ

อาฆาตย่อมเกิดได้ในฐานะอันมิใช่เหตุ จิตอาฆาต ความขัดเคือง ความ กระทบกระทั่ง ความแค้น ความเคือง ความขุ่นเคือง ความพลุ่งพล่าน โทสะ ความคิดประทุษร้าย ความมุ่งคิดประทุษร้าย ความขุ่นจิต ธรรมชาติที่ประทุษร้ายใจ ความโกรธ อาการที่โกรธ ภาวะที่โกรธ ความ คิดประทุษร้าย อาการที่คิดประทุษร้าย ภาวะที่คิดประทุษร้าย ความคิด ปองร้าย อาการที่คิดปองร้าย ภาวะที่คิดปองร้าย ความพิโรธ ความแค้น ความดุร้าย ความปากร้าย ความไม่แช่มชื่นแห่งจิต มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่าโทสะ

{๗๙๔} [๑๒๓๘] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น โมหะ เป็นไฉน

ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ความไม่รู้ในส่วนอดีต ความไม่รู้ใน ส่วนอนาคต ความไม่รู้ในส่วนอดีตและในส่วนอนาคต ความไม่รู้ใน ปฏิจจสมุปปาทธรรมว่าเพราะธรรมนี้เป็นปัจจัยธรรมนี้จึงเกิดขึ้น ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้โดยสมควร ความไม่รู้ตามเป็นจริง ความไม่แทงตลอด ความไม่ถือเอาโดยถูกต้อง ความไม่หยั่งลงโดยรอบคอบ ความไม่พินิจ การไม่พิจารณา การไม่ทำให้ประจักษ์ ความทรามปัญญา ความโง่เขลา ความไม่รู้ชัด ความหลง ความลุ่มหลง ความหลงใหล อวิชชา โอฆะคืออวิชชา โยคะคืออวิชชา อนุสัยคืออวิชชา ปริยุฎฐานคืออวิชชา ลิ่มคืออวิชชา อกุศลมูลคือโมหะ มีลักษณะเช่นว่านี้ อันโด นี้เรียกว่าโมหะ{๗๙๕} [๑๒๓๙] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น มานะ เป็นไฉน

การถือตัวว่า “เราดีกว่าเขา เราเสมอเขา เราเลวกว่าเขา” ความ ถือตัว อาการที่ถือตัว ภาวะที่ถือตัว การยกตน การเทิดตน การเชิดชู ตนดุจธง การยกจิตขึ้น ความที่จิตต้องการเป็นดุจธง มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่า มานะ

{๗๙๖} [๑๒๔๐] ทิฏฐิ เป็นไฉน

ความเห็นว่า “โลกเที่ยง โลกไม่เที่ยง โลกมีที่สุด โลกไม่มีที่สุด ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น ชีวะก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง สัตว์หลัง จากตายไปย่อมเกิดอีก สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก สัตว์หลังจาก ตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่” ดังนี้ ทิฏฐิ ความเห็นไปข้างทิฏฐิ ป่าชัฏคือทิฏฐิ กันดารคือ ทิฏฐิ ความเห็นเป็นข้าศึกต่อสัมมาทิฏฐิ ความผันแปรแห่งทิฏฐิ สังโยชน์ คือทิฏฐิ ความยึดถือ ความยึดมั่น ความตั้งมั่น ความถือผิด ทางชั่ว ทางผิด ภาวะที่ผิด ลัทธิเป็นบ่อเกิดแห่งความพินาศ การถือโดยวิปลาส มีลักษณะ เช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่าทิฏฐิมิจฉาทิฏฐิแม้ทุกอย่างชื่อว่าทิฏฐิ

{๗๙๗} [๑๒๔๑] บรรดากิเลสวัตถ ๑๐ นั้น วิจิกิจฉา เป็นไฉน

ปุถุชนเคลือบแคลงสงสัยในพระศาสดา ในพระธรรม ในพระสงฆ์ ใน สิกขา ในส่วนอดีต ในส่วนอนาคต ในส่วนอดีตและในส่วนอนาคต ใน ปฏิจจสมุปปาทธรรมว่าเพราะธรรมนี้เป็นปัจจัย ธรรมนี้จึงเกิดขึ้น การ เคลือบแคลง กิริยาที่เคลือบแคลง ความเคลือบแคลง ความคิดเห็นไป ต่าง ๆ นานา ความตัดสินอารมณ์ไม่ได้ ความเห็นเป็นสองแง่ ความเห็น เหมือนทางสองแพร่ง ความสงสัย ความไม่สามารถจะถือเอาโดยส่วนเดียว ได้ ความคิดส่ายไป ความคิดพร่าไป ความไม่สามารถจะหยั่งลงถือเอา เป็นยุติได้ ความกระด้างแห่งจิต ความลังเลใจ มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่าวิจิกิจฉา{๗๙๘} [๑๒๔๒] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น ถีนะ เป็นไฉน

ความไม่สมประกอบแห่งจิต ความไม่ควรแก่การงานแห่งจิต ความ ท้อแท้ ความถดถอย ความหดหู่ อาการที่หดหู่ ภาวะที่หดหู่ ความซบเซา อาการที่ซบเซา ภาวะที่ซบเซาแห่งจิต อันใด นี้เรียกว่าถีนะ

{๗๙๙} [๑๒๔๓] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น อุทธัจจะ เป็นไฉน

ความฟุ้งซ่านแห่งจิต ความไม่สงบแห่งจิต ความวุ่นวายใจ ความ พล่านแห่งจิต อันใด นี้เรียกว่าอุทธัจจะ

{๘๐๐} [๑๒๔๔] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น อหิริกะ เป็นไฉน

กิริยาที่ไม่ละอายต่อการประพฤติทุจริตอันเป็นสิ่งที่น่าละอาย กิริยาที่ ไม่ละอายต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย อันใด นี้เรียกว่าอหิริกะ

{๘๐๑} [๑๒๔๕] บรรดากิเลสวัตถุ ๑๐ นั้น อโนตตัปปะ เป็นไฉน

กิริยาที่ไม่เกรงกลัวต่อการประพฤติทุจริตอันเป็นสิ่งที่น่าเกรงกลัว กิริยาที่ไม่เกรงกลัวต่อการประกอบอกุศลบาปธรรมทั้งหลาย อันใด นี้เรียก ว่าอโนตตัปปะสภาวะธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกิเลส

{๘๐๒} [๑๒๔๖] ธรรมไม่เป็นกิเลส เป็นไฉน

เว้นกิเลสธรรมเหล่านั้น กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมที่ เหลือ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม ไม่เป็นกิเลส{๘๐๓} [๑๒๔๗] ธรรมเป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมประเภทที่เป็นอารมณ์ของ อาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอารมณ์ของสังกิเลส[๑๒๔๘] ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

มรรคและผลของมรรคที่เป็นโลกุตตระ และอสังขตธาตุ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส

{๘๐๔} [๑๒๔๙] ธรรมเศร้าหมอง เป็นไฉน

อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ และกิเลสที่ตั้งอยู่ฐาน เดียวกันกับอกุศลมูลนั้น เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์อันสัมปยุตด้วย อกุศลมูลนั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันมีอกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเศร้าหมอง[๑๒๕๐] ธรรมไม่เศร้าหมอง เป็นไฉน

กุศลธรรมและอัพยากตธรรมที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เศร้าหมอง{๘๐๕} [๑๒๕๑] ธรรมสัมปยุตด้วยกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยกิเลสธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยกิเลส

[๑๒๕๒] ธรรมวิปปยุตจากกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากกิเลสธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม วิปปยุตจากกิเลส

{๘๐๖} [๑๒๕๓] ธรรมเป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

กิเลสธรรมเหล่านั้นแหละชื่อว่าธรรมเป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของ สังกิเลส

[๑๒๕๔] ธรรมเป็นอารมณ์ของสังกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใด เป็นอารมณ์ของสังกิเลสโดยกิเลสธรรมเหล่านั้น เว้น กิเลสธรรมเหล่านั้น คือ กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมประเภท ที่เป็นอารมณ์ของอาสวะที่เหลือ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจรได้แก่

รูปขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอารมณ์ของ สังกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส{๘๐๗} [๑๒๕๕] ธรรมเป็นกิเลสและเศร้าหมอง เป็นไฉน

กิเลสเหล่านั้นแหละชื่อว่าธรรมเป็นกิเลสและเศร้าหมอง

[๑๒๕๖] ธรรมเศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใดเศร้าหมองโดยกิเลสธรรมเหล่านั้น เว้นกิเลสธรรม เหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเศร้าหมองแต่ไม่เป็นกิเลส{๘๐๘} [๑๒๕๗] ธรรมเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลส เป็นไฉน

โลภะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลสและ สัมปยุตด้วยกิเลสโดยโลภะโทสะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลสและ สัมปยุตด้วยกิเลสโดยโทสะมานะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลสและ สัมปยุตด้วยกิเลสโดยมานะทิฏฐิเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลสและ สัมปยุตด้วยกิเลสโดยทิฏฐิวิจิกิจฉาเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยวิจิกิจฉาถีนะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลสและ สัมปยุตด้วยกิเลสโดยถีนะอุทธัจจะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ

อหิริกะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะอโนตตัปปะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะ โมหะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะโลภะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโลภะโทสะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโทสะโมหะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะมานะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยมานะทิฏฐิเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ

อุทธัจจะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยทิฏฐิวิจิกิจฉาเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยวิจิกิจฉาถีนะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยถีนะอหิริกะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะอโนตตัปปะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ อุทธัจจะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะโลภะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโลภะ

โทสะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโทสะโมหะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะมานะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยมานะทิฏฐิเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยทิฏฐิวิจิกิจฉาเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยวิจิกิจฉาถีนะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็นกิเลส และสัมปยุตด้วยกิเลสโดยถีนะอุทธัจจะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ

อหิริกะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะอโนตตัปปะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ อหิริกะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะโลภะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโลภะโทสะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโทสะโมหะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยโมหะมานะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยมานะ

ทิฏฐิเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยทิฏฐิ

วิจิกิจฉาเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยวิจิกิจฉา

ถีนะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะเป็น กิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยถีนะ

อุทธัจจะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอุทธัจจะ

อหิริกะเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอโนตตัปปะ อโนตตัปปะ เป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิเลสโดยอหิริกะ

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกิเลสและสัมปยุตด้วยกิลส

[๑๒๕๘] ธรรมสัมปยุตด้วยกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยกิเลสธรรมเหล่านั้น เว้นกิเลสธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุต ด้วยกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลส{๘๐๙} [๑๒๕๙] ธรรมวิปปยุตจากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากกิเลสธรรมเหล่านั้น คือ กุศลธรรม อัพยากตธรรมประเภทที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์ ... วิญญาณขันธ์ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุต จากกิเลสแต่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส[๑๒๖๐] ธรรมวิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส เป็นไฉน

มรรคและผลของมรรคที่เป็นโลกุตตระ และอสังขตธาตุ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากกิเลสและไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส

จบ กิเลสโคจฉกะ

ปิฏฐิทุกะ

{๘๑๐} [๑๒๖๑] ธรรมอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เป็นไฉน

สังโยชน์ ๓ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

{๘๑๑} [๑๒๖๒] บรรดาสังโยชน์ ๓ นั้น สักกายทิฏฐิ เป็นไฉน

ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ผู้ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำ ในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นตนบ้าง ตามเห็นตนว่า มีรูปบ้าง ตามเห็นรูปในตนบ้าง ตามเห็นตนในรูปบ้าง ย่อมตามเห็นเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณโดยความเป็นตนบ้าง ตามเห็นตนว่ามี วิญญาณบ้าง ตามเห็นวิญญาณในตนบ้าง ตามเห็นตนในวิญญาณบ้าง ทิฏฐิ ความเห็นไปข้างทิฏฐิ ... การถือโดยวิปลาส มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่าสักกายทิฏฐิ{๘๑๒} [๑๒๖๓] บรรดาสังโยชน์ ๓ นั้น วิจิกิจฉา เป็นไฉน

ปุถุชนเคลือบแคลงสงสัยในพระศาสดา ... ความกระด้างแห่งจิต ความลังเลใจ มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

{๘๑๓} [๑๒๖๔] บรรดาสังโยชน์ ๓ นั้น สีลัพพตปรามาส เป็นไฉน

ความเห็นว่า “ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล ด้วยพรต ด้วยศีลพรต ของสมณพราหมณ์ในภายนอกแต่ศาสนานี้” ดังนี้ ทิฏฐิ ความเห็นไป ข้างทิฏฐิ ... การถือโดยวิปลาส มีลักษณะเช่นว่านี้ อันใด นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาส

{๘๑๔} สังโยชน์ ๓ ดังกล่าวมานี้ และกิเลสซึ่งตั้งอยู่ฐานเดียวกันกับสังโยชน์ ๓ นั้น เวทนาขันธ์ ... วิญญาณขันธ์อันสัมปยุตด้วยสังโยชน์ ๓ นั้น กายกรรม