พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม · รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน
ปัญจกนัย เล่ม ๓๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙–๑๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๘ ในรูปวาจรกุศล กสิณ ฌานมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน ปัญจกนัย (ฉบับหลวง เล่ม ๓๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๔ หน้า ๗๙–๘๒
{๑๔๙} [๑๖๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๕๐} [๑๖๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ บรรลุทุติยฌาน ที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิจาร ปีติ สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๑} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๔ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ หตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๒} [๑๖๙] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
- ๑ปัญจกนัย นัยแห่งการแสดงฌานที่นับจำนวนฌานตามองค์ฌาน ๕ สำหรับมันทบุคคล (ผู้มีปัญญาน้อย) ที่ละองค์ฌาณ ๕ ไปตามลำดับ จัดเป็นข้อย่อยที่ ๒ ของรูปาวจรกุศลจิต
ผัสสะ เจตนา วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฎฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีอยู่ ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๕๓} [๑๗๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะวิตกวิจาร สงบ ... บรรลุตติยฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต ปีติ สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรือ อรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๔} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๓ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีใน สมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๕} [๑๗๑] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๕๖} [๑๗๒] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะปีติสิ้นไป ... บรรลุจตุตถฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต สุข จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทริย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิง อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๗} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ...ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๕๘} [๑๗๓] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรือนามธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น เว้น เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัย นั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๕๙} [๑๗๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะละสุขได้ ... บรรลุปัญจมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต อุเบกขา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวีตินทรีย์
สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล ...
{๑๖๐} ก็ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑ ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
{๑๖๑} [๑๗๕] สังขารขันธ์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ มีในสมัย นั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
จบ ปัญจกนัย
{๑๖๒} [๑๗๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน
- ๑ปฏิปทา ๔ หมายถึงข้อปฏิบัติ ๔ ประเภท คือ (๑) ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ปฏิบัติลำบาก ทั้งรู้ได้ช้า (๒) ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ปฏิบัติลำบาก แต่รู้ได้เร็ว (๓) สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ปฏิบัติสะดวก แต่รู้ได้ช้า (๔) สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ปฏิบัติสะดวก ทั้งรู้ได้เร็ว (ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๑/๒๙๙), ดูความพิสดารใน องฺ.จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๑๖๑-๑๖๓/๒๔๗-๒๕๑) ในที่นี้เป็นการแสดงการจัดแบ่งฌานแต่ละฌานทั้งจตุกกนัยและปัญจมนัยตามที่แสดงมานั้น โดยปฏิปทา ๔ และจัดเป็นหัวข้อย่อยที่ ๓ ของรูปาวจรกุศลจิต
จบ ปัญจกนัย