โพชฌาสูตร เล่ม ๒๓

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการกัน การเข้าจำนั้นก็จะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนานแม้แก่ท่านผู้มหาศาลเหล่านี้ ถ้าหากว่าทุกคนตั้งใจ จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้เป็นมนุษย์ธรรมดาเล่า”

๕. โพชฌาสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีอานิสงส์มาก

{๑๓๕} [๔๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล อุบาสิกา ชื่อว่าโพชฌาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะโพชฌาอุบาสิกาว่า “ดูก่อนโพชฌา อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ดูก่อนโพชฌา ก็อุโบสถประกอบ ด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

ดูก่อนโพชฌา อริยสาวกในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นดังนี้ว่า

(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ ที่ ๑ นี้ ...

(๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอน บนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้ดูก่อนโพชฌา อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างนี้แล จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายไปมาก

อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายไปมากเพียงไร

ดูก่อนโพชฌา เปรียบเหมือนพระราชาใดได้ครองราชย์เป็นอิศราธิปัตย์ ในแคว้นใหญ่ ๆ ๑๖ แคว้นซึ่งมีรัตนะ ๗ ประการมากมายเหล่านี้คือ อังคะ มคธะ กาสี โกสละ วัชชี มัลละ เจตี วังสะ กุรุ ปัญจาละ มัจฉะ สุรเสนะ อัสสกะ อวันตี คันธาระ กัมโพชะ การครองราชย์เป็นอิศราธิปัตย์ของพระราชานั้นก็ยังไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์ดูก่อนโพชฌา ๕๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๕๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนโพชฌา ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบ

ด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนโพชฌา ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’ดูก่อนโพชฌา ๑๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนโพชฌา ๒๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนโพชฌา ๔๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนโพชฌา ๘๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนโพชฌา ๑,๖๐๐ ปีมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทพชั้นปรนิมมิต วสวัตดี <*> ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้น เป็นปีหนึ่ง ๑๖,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้น เป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนโพชฌา ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้า จำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนโพชฌา ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์”บุคคลไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของ

ไม่ให้ พึงเว้นจากเมถุนธรรมอันเป็นความประพฤติ

ไม่ประเสริฐ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงดื่มนํ้าเมา ไม่พึงบริโภค

อาหารในเวลาวิกาล ในราตรี

ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอน

บนเตียง บนพื้น หรือบนเครื่องปูลาด บัณฑิตทั้งหลาย

กล่าวอุโบสถมีองค์ ๘ ประการนี้แลว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้ถึงที่

สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้แล้ว’

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่งดงามทั้งสองดวงยังโคจร

ส่องสว่างไปตามวิถีเพียงไร ทั้งสองดวงนั้นก็จะกำจัดความ

มืดลอยอยู่บนกลางหาว ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทุกทิศอยู่

ในท้องฟ้าเพียงนั้น

ทรัพย์ใดอันมีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี

แก้วไพฑูรย์ ทองสิงคีสีสุกใส ทองที่เรืยกกันว่าหฏกะ

ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และทรัพย์ทั้งหมดนั้นก็ยังไม่

ถึงแม้เสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ

เหมือนหมู่ดวงดาวทั้งหมดยังแพ้รัศมีดวงเดือนฉะนั้น

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถ

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุข

เป็นกำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์

๖. อนุรุทธสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมของภรรยาที่ดี

{๑๓๖} [๔๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะไปยังที่พักกลางวันหลีกเร้นอยู่ ลำดับนั้นแล มีเทวดาเหล่ามนาปกายิกา มากมายเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระอนุรุทธะ ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะท่านพระอนุรุทธะว่า “ข้าแต่ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวก