๒. อนุวัตตนสูตร เล่ม ๒๒

(๑) ทรงรู้จักผล (๒) ทรงรู้จักเหตุ

(๓) ทรงรู้จักประมาณ (๔) ทรงรู้จักกาล

(๕) ทรงรู้จักบริษัท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระเจ้าจักรพรรดิทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ นี้แล จึงทรงยังจักรให้เป็นไปได้โดยธรรมทีเดียว จักรนั้นอันมนุษย์ผู้เป็นข้าศึก ใด ๆ ต้านทานไม่ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ฉันนั้นเหมือนกัน ทรงประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมทรงยังธรรมจักร อันยอดเยี่ยมให้เป็นไปโดยธรรมทีเดียว ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกต้านทานไม่ได้ ธรรม ๕ ประการคือ อะไรบ้าง คือ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าในโลกนี้

(๑) ทรงรู้จักผล (๒) ทรงรู้จักเหตุ

(๓) ทรงรู้จักประมาณ (๔) ทรงรู้จักกาล

(๕) ทรงรู้จักบริษัท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมทรงยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมให้เป็นไปโดยธรรมทีเดียว ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือ ใคร ๆ ในโลกต้านทานไม่ได้”

๒. ทุติยจักกานุวัตตนสูตร

ว่าด้วยองค์คุณของพระสารีบุตรและพระโอรสพระเจ้าจักรพรรดิ

{๑๓๒} [๑๓๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระเจ้าจักรพรรดิทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมทรงยังจักรที่พระราชบิดา

ทรงให้เป็นไปแล้วให้เป็นไปตามได้โดยธรรมทีเดียว จักรนั้นอันมนุษย์ผู้เป็นข้าศึก ใด ๆ ต้านทานไม่ได้ องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ พระราชโอรส องค์ใหญ่ของพระเจ้าจักรพรรดิ

(๑) ทรงรู้จักผล (๒) ทรงรู้จักเหตุ

(๓) ทรงรู้จักประมาณ (๔) ทรงรู้จักกาล

(๕) ทรงรู้จักบริษัท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระราชโอรสองค์ใหญ่ของพระเจ้าจักรพรรดิ ทรงประกอบด้วยองค์ ๕ ประการนี้แล ย่อมทรงยังจักรที่พระราชบิดาทรงให้ เป็นไปแล้วให้เป็นไปตามได้โดยธรรมทีเดียว จักรนั้นอันมนุษย์ผู้เป็นข้าศึกใด ๆ ต้านทานไม่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรก็ฉันนั้นเหมือนกัน ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่ตถาคตให้เป็นไปแล้วให้เป็นไปได้โดย ธรรมทีเดียว ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือ ใครๆ ในโลกต้านทานไม่ได้ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ สารีบุตร ในธรรมวินัยนี้

(๑) รู้จักผล (๒) รู้จักเหตุ

(๓) รู้จักประมาณ (๔) รู้จักกาล

(๕) รู้บริษัท

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมยังธรรมจักรอันยอดเยี่ยมที่ตถาคตให้เป็นไปแล้วให้เป็นไปได้โดยธรรมทีเดียว ธรรมจักรนั้นอันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือ ใคร ๆ ในโลกต้านทานไม่ได้”

๓. ธัมมราชาสูตร

ว่าด้วยพระพุทธเจ้าและพระเจ้าจักรพรรดิเคารพธรรม

{๑๓๓} [๑๓๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม ผู้เป็น ธรรมราชา ย่อมไม่ทรงยังจักรที่ไม่มีราชาให้เป็นไป”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระ ภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเล่าเป็นราชาของพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ทรงธรรม ผู้เป็นธรรมราชา”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ธรรม เป็นราชาของพระเจ้า จักรพรรดิผู้ทรงธรรม ผู้เป็นธรรมราชา” ดังนี้แล้วได้ตรัสต่อไปว่า “ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม ผู้เป็นธรรมราชาในโลกนี้ทรงอาศัยธรรม นั่นแหละ สักการะ เคารพ นอบน้อมธรรม มีธรรมเป็นธงชัย มีธรรมเป็นยอด มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันและคุ้มครองอันเป็นธรรมในคนภายใน

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม ... มีธรรมเป็นใหญ่ ทรงจัดการรักษาป้องกันและคุ้มครองอันเป็นธรรมในพวกกษัตริย์ ในเหล่าผู้ติด ตาม ในหมู่พล ในพวกพราหมณ์และคฤหบดี ในชาวนิคมและชาวชนบท ทั้งหลาย ในพวกสมณพราหมณ์ ตลอดจนในเหล่ามฤคและปักษี ดูก่อนภิกษุ พระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรมผู้เป็นธรรมราชาพระองค์นั้นแล ... มีธรรมเป็นใหญ่ ครั้นทรงจัดการรักษาป้องกันและคุ้มครองอันเป็นธรรมในคนภายใน ใน พวกกษัตริย์ ในเหล่าผู้ติดตาม ในหมู่พล ในพวกพราหมณ์และคฤหบดี ใน ชาวนิคมและชาวชนบททั้งหลาย ในพวกสมณพราหมณ์ ตลอดจนในเหล่า มฤคและปักษีแล้ว ย่อมทรงใช้จักรให้เป็นไปโดยธรรมเท่านั้น จักรนั้นอันใคร ๆ ผู้เป็นมนุษย์ที่เป็นข้าศึกต้านทานไม่ได้ ฉันใด