พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · ติกัณฑกีวรรค
๙. สมยวิมุตตสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในติกัณฑกีวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ ติกัณฑกีวรรค สมยวิมุตตสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๒๔๕–๒๔๗
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตบุรุษครั้นให้ทานด้วยศรัทธาแล้วย่อมเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และเป็นผู้มีรูปสวยงาม น่าดู น่าเลื่อมใส ประกอบ ด้วยผิวพรรณงามยิ่งนักในที่ที่ทานนั้นเผล็ดผลครั้นให้ทานโดยเคารพแล้วย่อมเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก และคนที่เป็นบุตรก็ดี ภรรยาก็ดี ทาสก็ดี คนใช้ก็ดี คนงานก็ดีย่อมเชื่อฟังเขา เงี่ยโสตลงสดับคำสั่ง ตั้งใจใคร่รู้ในที่ที่ทานนั้นเผล็ดผลครั้นให้ทานตามกาลอันควรแล้วย่อมเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะ มาก และผลประโยชน์ทั้งหลายถึงเวลาแล้วย่อมเต็มบริบูรณ์แก่เขาในที่ที่ทาน นั้นเผล็ดผล
ครั้นเป็นผู้มีจิตอนุเคราะห์ให้ทานแล้วย่อมเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มี โภคะมาก และย่อมน้อมจิตไปเพื่อบริโภคกามคุณ ๕ สูงยิ่งขึ้นในที่ที่ทานนั้น เผล็ดผล
ครั้นให้ทานไม่กระทบตนและผู้อื่นแล้วย่อมเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มี โภคะมาก และภยันตรายจากไฟก็ดี จากนํ้าก็ดี จากพระราชาก็ดี จากโจรก็ดี จากคนที่ไม่รักกันก็ดี จากทายาทก็ดี ย่อมจะไม่มีมาถึงโภคสมบัติของเขาในที่ ที่ทานนั้นเผล็ดผลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัปปุริสทานมี ๕ ประการนี้แล”
๙. ปฐมสมยวิมุตตสูตร
ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุให้เสื่อมและไม่ให้เสื่อม
{๑๔๙} [๑๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อ ความเสื่อมแก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย
(๓) ความเป็นผู้ยินดีในการนอน
(๔) ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ
(๕) ไม่พิจารณาจิตตามที่หลุดพ้นแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อม แก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม แก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการพูดคุย
(๓) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการนอน
(๔) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ
(๕) พิจารณาจิตตามที่หลุดพ้นแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความ ไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย”
- ๑ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย (สมยวิมุต) หมายถึงภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นจากกิเลสด้วยโลกิยวิมุตติกล่าวคือความหลุดพ้นเป็นครั้งเป็นคราวโดยสามารถข่มกิเลสทั้งหลายไว้ได้เฉพาะในขณะจิตที่แน่วแน่ เป็นสมาธิขั้นฌาน (องฺ.ปญฺจก.อ. ๕๘) ได้แก่ ภิกษุผู้ได้สมาบัติ ๘ (รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔) ซึ่งจัดเป็นโลกิยวิมุตติ ตรงกันข้า <*> กับภิกษุผู้เป็นอสมยวิมุต คือ ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นจากกิเลสได้เด็ดขาดโดยไม่อาศัยกาลสมัยหลายครั้ง (ม.มู.อ. ๒/๑๓๙)
- ข้าม - ผู้รวบรวม
๑๐. ทุติยสมยวิมุตตสูตร
ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุให้เสื่อมและไม่ให้เสื่อม สูตรที่ ๒
{๑๕๐} [๑๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อ ความเสื่อมแก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย
(๓) ความเป็นผู้ยินดีในการนอน
(๔) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย
(๕) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อม แก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม แก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการพูดคุย
(๓) ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการนอน
(๔) ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย
(๕) ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความ ไม่ เสื่อม แก่ภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นในสมัย”
จบ ติกัณฑกีวรรคที่ ๕
จบ ๙. สมยวิมุตตสูตร ที่ ๑