อัปปเมยยสูตร เล่ม ๒๐

ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย ? สุปฺปเมยฺโย ทุปฺปเมยฺโย อปฺปเมยฺโย. กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย ? อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย. อิเม โข ภิกฺขเว ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ. ตติยํ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. สุปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณได้ง่าย)

๒. ทุปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณได้ยาก)

๓. อัปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณไม่ได้)

สุปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ฟุ้งซ่าน ถือตัว โลเล ปากกล้า พูดพร่ำเพรื่อ หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตกวัดแกว่ง ไม่สำรวมอินทรีย์ นี้ เรียกว่า สุปปเมยยบุคคลทุปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถือตัว ไม่โลเล ไม่ปากกล้า ไม่พูด พร่ำเพรื่อ มีสติมั่นคง มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น มีจิตแน่วแน่ สำรวมอินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุปปเมยยบุคคลอัปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระอรหันตขีณาสพ นี้เรียกว่า อัปปเมยยบุคคล

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

อัปปเมยยสูตรที่ ๓ จบ