๓. ภยสูตร เล่ม ๒๒

“ภยนฺ”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ. “ทุกฺขนฺ”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ. “โรโค”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ. “คณฺโฑ”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ. “สงฺโค”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ. “ปงฺโก”ติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ.

กสฺมา จ ภิกฺขเว “ภยนฺ”ติ กามานเมตํ อธิวจนํ. กามราครตฺตายํ ภิกฺขเว ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ. ตสฺมา “ภยนฺ”ติ กามานเมตํ อธิวจนํ. กสฺมา จ ภิกฺขเว “ทุกฺขนฺ”ติ ฯเปฯ “โรโค”ติ. “คณฺโฑ”ติ ฯเปฯ “สงฺโค”ติ ฯเปฯ “ปงฺโก”ติ กามานเมตํ อธิวจนํ. กามราครตฺตายํ ภิกฺขเว ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ. ตสฺมา “ปงฺโก”ติ กามานเมตํ อธิวจนนฺติ.

ภยํ ทุกฺขญฺจ โรโค จ (๑) สงฺโค ปงฺโก จ อุภยํ

เอเต กามา ปวุจฺจนฺติ ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน.

อุปาทาเน ภยํ ทิสฺวา ชาติมรณสมฺภเว

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ ชาติมรณสงฺขเย.

เต เขมปฺปตฺตา สุขิโน ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา

สพฺเพ เวรภยาตีตา (๒) สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุนฺติ. ตติยํ.

ภิกษุทั้งหลาย

๑. คำว่า ‘ภัย’ นี้เป็นชื่อของกาม

๒. คำว่า ‘ทุกข์’ นี้เป็นชื่อของกาม

๓. คำว่า ‘โรค’ นี้เป็นชื่อของกาม

๔. คำว่า ‘ฝี’ นี้เป็นชื่อของกาม

๕. คำว่า ‘เครื่องข้อง’ นี้เป็นชื่อของกาม

๖. คำว่า ‘เปือกตม’ นี้เป็นชื่อของกาม

คำว่า ‘ภัย’ นี้เป็นชื่อของกาม เพราะเหตุไร

เพราะสัตว์โลกผู้ยินดีด้วยกามราคะ ถูกฉันทราคะ เกี่ยวพันไว้ ย่อมไม่พ้นจาก ภัยทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ฉะนั้น คำว่า ‘ภัย’ นี้จึงเป็นชื่อของกามคำว่า ‘ทุกข์’ ฯลฯ คำว่า ‘โรค’ ฯลฯ คำว่า ‘ฝี’ ฯลฯ คำว่า ‘เครื่องข้อง’ ฯลฯ

คำว่า ‘เปือกตม’ นี้เป็นชื่อของกาม เพราะเหตุไร

เพราะสัตว์โลกผู้ยินดีด้วยกามราคะ ถูกฉันทราคะเกี่ยวพันไว้ ย่อมไม่พ้นจาก เปือกตมทั้งที่มีในภพนี้ ทั้งที่มีในภพหน้า ฉะนั้น คำว่า ‘เปือกตม’ นี้จึงเป็นชื่อ ของกามพระผู้มีพระภาคผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสเวยยากรณ์ภาษิตนี้แล้ว จึงได้ตรัสคาถา ประพันธ์ต่อไปอีกว่า

ภัย ทุกข์ โรค (ฝี) เครื่องข้องและเปือกตม

เหล่านี้เราเรียกว่ากามที่ข้องของปุถุชน

ชนทั้งหลายเห็นภัยในอุปาทาน

อันเป็นแดนเกิดแห่งชาติและมรณะ

ย่อมหลุดพ้นในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งชาติและมรณะ

เพราะไม่ถือมั่น

ชนเหล่านั้นถึงธรรมเป็นแดนเกษม

มีความสุข ดับสนิทในปัจจุบัน

ล่วงทุกข์ทั้งหมดไปได้ พ้นเวรทั้งปวง

ภยสูตรที่ ๓ จบ