พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต · วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์
พระสูตรที่ไม่รวมเข้าในวรรค เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๘๘–๔๐๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๑ ในวรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ พระสูตรที่ไม่รวมเข้าในวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๖๓๓–๖๓๘
(๑๒) ๒. สามัญญวรรค
๑. กายานุปัสสีสูตร
ว่าด้วยผู้ที่ไม่สามารถและสามารถเจริญกายานุปัสสนา
{๓๘๘} [๑๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมเป็น ผู้ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ยินดีในการคุย
(๓) ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ
(๔) ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ
(๕) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย
(๖) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ได้{๓๘๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) ความเป็นผู้ยินดีในการคุย
(๓) ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ
(๔) ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ
(๕) ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย
(๖) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ได้”
๒. ธัมมานุปัสสีสูตร
ว่าด้วยผู้ที่ไม่สามารถและสามารถเจริญธรรมานุปัสสนา
{๓๙๐} [๑๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมเป็น ผู้ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นกายในกายในภายในอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นกายในกายในภายนอกอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นกายในกายทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ...
{๓๙๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาในภายในอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาในภายนอกอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ...
{๓๙๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นจิตในจิตในภายในอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นจิตในจิตในภายนอกอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ...
{๓๙๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นธรรมในธรรมในภายในอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นธรรมในธรรรมในภายนอกอยู่ได้ ...
... พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ...
(๖) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังละธรรม ๖ ประการนี้แลไม่ได้ ย่อมเป็นผู้ ไม่สามารถที่จะพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ...
{๓๙๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ...
(๖) ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุละธรรม ๖ ประการนี้แลได้แล้ว ย่อมเป็นผู้ สามารถที่จะพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่ได้”
๓. ตปุสสสูตร
ว่าด้วยบุคคลผู้ปลงใจเชื่อพระพุทธเจ้า
{๓๙๕} [๑๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตปุสสคฤหบดี ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ จึงเป็นผู้ปลงใจเชื่อในตถาคต เห็นอมตธรรม ทำให้แจ้งอมตธรรม อยู่ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ
- ๑ตปุสสคฤหบดี ผู้นี้เป็นเทววาจิกอุบาสก อุบาสกผู้เปล่งวาจาขอถึงสรณะ ๒ คือพระพุทธเจ้าพร้อม ทั้งพระธรรม (เมื่อพระพุทธเจ้าเพิ่งตรัสรู้ ยังไม่มีสังฆรัตนะ) [องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๗]
- ๒เป็นผู้ปลงใจเชื่อในตถาคต หมายถึงเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในพระพุทธคุณ คือมีความเชื่อ อย่างมั่นคงในพระคุณของพระพุทธเจ้า (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๗)
(๑) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า
(๒) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม
(๓) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์
(๔) อริยศีล (๕) อริยญาณ (๖) อริยวิมุตติ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตปุสสคฤหบดีประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล จึงเป็นผู้ปลงใจเชื่อในตถาคต เห็นอมตธรรม ทำให้แจ้งอมตธรรมอยู่”
๔-๒๓. ภัลลิกาทิสูตร
ว่าด้วยบุคคลผู้ปลงใจเชื่อพระพุทธเจ้า
{๓๙๖} [๑๒๐-๑๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัลลิกคฤหบดี... อนาถบิณฑิกสุทัตตคฤหบดี ... จิตตคฤหบดีชาวมัจฉิกาสัณฑนคร ... หัตถกคฤหบดีชาวเมืองอาฬวี ... เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะ ... อุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลี ... อุคคตคฤหบดี ... สูรอัมพัฏฐคฤหบดี ... ชีวกโกมารภัจ ... นกุลปิดาคฤหบดี ... ตวกัณณิกคฤหบดี ... ปูรณคฤหบดี ... อิสิทัตตคฤหบดี ... สันธานคฤหบดี ... วิชยคฤหบดี ... วัชชิยมหิตคฤหบดี ... เมณฑกคฤหบดี ... วาเสฏฐอุบาสก ... อริฏฐอุบาสก ... สาทัตตอุบาสกประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ จึงเป็นผู้ปลงใจเชื่อในตถาคต เห็นอมตธรรม ทำให้แจ้งอมตธรรมอยู่ ธรรม ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า
(๒) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม
(๓) ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์
(๔) อริยศีล (๕) อริยญาณ (๖) อริยวิมุตติ
- ๑ในที่นี้ อริยศีล หมายถึงโลกุตตรศีล อริยญาณ หมายถึงปัจจเวกขณญาณ อริยวิมุตติ หมายถึงผลวิมุตติอันเป็นของเสขบุคคล (องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๘)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาทัตตอุบาสกประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล จึงเป็นผู้ปลงใจเชื่อในตถาคต เห็นอมตธรรม ทำให้แจ้งอมตธรรมอยู่”
จบ สามัญญวรรคที่ ๒
๒๔. ราคเปยยาล
{๓๙๗} [๑๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการอันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อ รู้ยิ่งราคะ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ทัสสนานุตตริยะ (๒) สวนานุตตริยะ
(๓) ลาภานุตตริยะ (๔) สิกขานุตตริยะ
(๕) ปาริจริยานุตตริยะ (๖) อนุสสตานุตตริยะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้อันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อรู้ยิ่งราคะ (๑)
{๓๙๘} [๑๔๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการอันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อ รู้ยิ่งราคะ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) พุทธานุสสติ (๒) ธัมมานุสสติ
(๓) สังฆานุสสติ (๔) สีลานุสสติ
(๕) จาคานุสสติ (๖) เทวตานุสสติ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้อันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อรู้ยิ่ง ราคะ (๒)
{๓๙๙} [๑๔๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการอันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อรู้ ยิ่งราคะ ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อนิจจสัญญา (๒) อนิจเจทุกขสัญญา
(๓) ทุกเขอนัตตสัญญา (๔) ปหานสัญญา
(๕) วิราคสัญญา (๖) นิโรธสัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้อันภิกษุพึงให้เจริญเพื่อรู้ยิ่งราคะ (๓)
{๔๐๐} [๑๔๓-๑๖๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการอันภิกษุพึงให้เจริญ เพื่อกำหนดรู้ราคะ ... เพื่อความสิ้นไปรอบแห่งราคะ เพื่อละราคะ เพื่อความ สิ้นไปแห่งราคะ เพื่อความเสื่อมไปแห่งราคะ เพื่อความคลายไปซึ่งราคะ เพื่อความดับราคะ เพื่อสละราคะ เพื่อปล่อยวางราคะ ... (๔-๓๐){๔๐๑} [๑๗๐-๖๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการอันภิกษุพึงให้เจริญ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อกำหนดรู้ เพื่อความสิ้นไปรอบ เพื่อละ เพื่อความสิ้นไป เพื่อ ความเสื่อมไป เพื่อความคลายไป เพื่อความดับ เพื่อสละ เพื่อปล่อยวาง ซึ่งโทสะ โมหะ โกธะ (ความโกรธ) ... อุปนาหะ (ความผูกโกรธ) ... มักขะ (ความลบหลู่คุณท่าน) ... ปลาสะ (ความตีเสมอ) ... อิสสา (ความริษยา) ... มัจฉริยะ (ความตระหนี่) ... มายา (มารยา) ... สาเถยยะ (ความโอ้อวด) ... ถัมภะ (ความหัวดื้อ) ... สารัมภะ (ความแข่งดี) ... มานะ (ความถือตัว) ... อติมานะ (ความดูหมิ่นเขา) ... มทะ (ความมัวเมา) ... ปมาทะ (ความประมาท)ดูก่อนภิกษุทั้งหลายธรรม ๖ ประการนี้แล อันภิกษุพึงให้เจริญ เพื่อปล่อยวาง ... ปมาทะ” (๓๑-๕๑๐)
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้จบแล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล
จบ ราคเปยยาล
จบ พระบาลีฉักกนิบาต
-----
จบ พระสูตรที่ไม่รวมเข้าในวรรค