๑๐. อุปัสสุติสูตร เล่ม ๑๘

๑๐. อุปัสสุติสูตร

ว่าด้วยความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์

{๑๖๒} [๑๑๓] สมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักซึ่งก่อด้วยอิฐของหมู่พระประยูรญาติ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับพักผ่อนอยู่ในที่สงัด ได้ทรงภาษิตธรรมบรรยายนี้ว่า “เพราะอาศัยจักษุกับรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหาเป็นปัจจัยจึงเกิดอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ เพราะภพเป็นปัจจัยจึงเกิดชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงเกิดชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะโทมนัส และอุปายาส เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้ ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์

จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงเกิดอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงเกิดภพ เพราะภพเป็นปัจจัย จึงเกิดชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย จึงเกิดชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส เป็นอันว่าทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้{๑๖๓} เพราะอาศัยจักษุกับรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นแลคลายดับไปโดยไม่เหลือ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะโสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์ จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงเกิดเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงเกิดตัณหา เพราะตัณหานั้นแลคลาย

ดับไปโดยไม่เหลือ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับภพจึงดับ เพราะภพดับชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้”{๑๖๔} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งยืนแอบฟังพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าทอดพระเนตรเห็นภิกษุผู้ยืนแอบฟังนั้นแล้วตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุ เธอได้ยินธรรมบรรยายนี้หรือ”ภิกษุนั้นกราบทูลว่า “ได้ยิน พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุ เธอจงศึกษา จงเล่าเรียน จงทรงจำธรรมบรรยายนี้ไว้เถิดเพราะว่าธรรมบรรยายนี้ประกอบด้วยประโยชน์เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์”

จบ โยคักเขมิวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โยคักเขมิสูตร ๒. อุปาทายสูตร

๓. ทุกขสมุทยสูตร ๔. โลกสมุทยสูตร

๕. เสยโยหมัสมิสูตร ๖. สัญโญชนิยสูตร

๗. อุปาทานิยสูตร ๘. อัชฌัตติกายตนปริชานนสูตร

๙. พาหิรายตนปริชานนสูตร ๑๐. อุปัสสุติสูตร

(๑๒) ๒. โลกกามคุณวรรค

๑. ปฐมมารปาสสูตร

ว่าด้วยบ่วงมาร สูตรที่ ๑

{๑๖๕} [๑๑๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่าผู้ไปสู่ที่อยู่ของมาร ผู้ตกอยู่ในอำนาจของมาร ผู้คล้องบ่วงมารไว้ ภิกษุนั้นเป็นผู้ถูกมัดด้วยเครื่องผูกแห่งมาร ถูกมารผู้มีบาปทำอะไรได้ตามปรารถนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุเพลิดเพลิน พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่าผู้ไปสู่ที่อยู่ของมาร ผู้ตกอยู่ในอำนาจของมาร ผู้คล้องบ่วงมารไว้ ภิกษุนั้นเป็นผู้ถูกมัดด้วยเครื่องผูกแห่งมาร ถูกมารผู้มีบาปทำอะไรได้ตามปรารถนาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง

{๑๖๖} รูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่าผู้ไม่ไปสู่ที่อยู่ของมาร ผู้ไม่ตกอยู่ในอำนาจของมาร ผู้ถอดบ่วงมารได้แล้ว ภิกษุนั้นเป็นผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูกแห่งมาร ไม่ถูกมารผู้มีบาปทำอะไรตามปรารถนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโนอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด มีอยู่ หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่พร่ำถึง ไม่หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ ภิกษุนี้เราเรียกว่าผู้ไม่ไปสู่ที่อยู่ของมาร ผู้ไม่ตกอยู่ในอำนาจของมาร ผู้ถอดบ่วงมารได้แล้ว ภิกษุนั้นเป็นผู้พ้นแล้วจากเครื่องผูกแห่งมาร ไม่ถูกมารผู้มีบาปทำอะไรตามปรารถนา”