๗. อากิญจัญญายตนสูตร เล่ม ๑๘

๗. อากิญจัญญายตนปัญหาสูตร

ว่าด้วยปัญหาเรื่องอากิญจัญญายตนฌาน

{๕๒๑} [๓๓๘] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘อากิญจัญญายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน’ ดังนี้ อากิญจัญญายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าอากิญจัญญายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า

‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยวิญญานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทอากิญจัญญายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในอากิญจัญญายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในอากิญจัญญายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่แล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”

๘. เนวสัญญานาสัญญายตนปัญหาสูตร

ว่าด้วยปัญหาเรื่องเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน

{๕๒๒} [๓๓๙] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน’ ดังนี้ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ นี้เรียกว่าเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอากิญจัญญายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้น เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่แล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”