๘. เหตุอัชฌัตตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘

มโนนั้นก็ไม่เที่ยง มโนอันเกิดแต่เหตุที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในโสตะ ทั้งในฆานะ ทั้งในชิวหา ทั้งในกาย ทั้งในมโน เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. อัชฌัตตทุกขเหตุสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นทุกข์

{๒๒๒} [๑๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นทุกข์ แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุนั้นก็เป็นทุกข์ จักษุอันเกิดแต่เหตุที่เป็นทุกข์จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า ... มโนเป็นทุกข์ แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโนก็เป็นทุกข์ มโนอันเกิดแต่เหตุที่เป็นทุกข์ จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุทั้งในโสตะ ทั้งในฆานะ ทั้งในชิวหา ทั้งในกาย ทั้งในมโน เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้วกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๙. อัชฌัตตานัตตเหตุสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายในเป็นอนัตตา

{๒๒๓} [๑๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นอนัตตา แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักษุก็เป็นอนัตตาจักษุอันเกิดแต่เหตุที่เป็นอนัตตาจักเป็นอัตตาได้ที่ไหนเล่า ... มโนเป็นอนัตตา แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งมโน

ก็เป็นอนัตตา มโนอันเกิดแต่เหตุที่เป็นอนัตตาจักเป็นอัตตาได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุทั้งในโสตะ ทั้งในฆานะ ทั้งในชิวหา ทั้งในกาย ทั้งในมโน เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้วกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๑๐. พาหิรานิจจเหตุสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นของไม่เที่ยง

{๒๒๔} [๑๔๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นของไม่เที่ยง แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งรูปก็ไม่เที่ยง รูปอันเกิดแต่เหตุที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่าเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... ธรรมารมณ์เป็นของไม่เที่ยง แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งธรรมารมณ์ก็ไม่เที่ยง ธรรมารมณ์อันเกิดแต่เหตุที่ไม่เที่ยงจักเที่ยงได้ที่ไหนเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ทั้งในเสียง ทั้งในกลิ่น ทั้งในรส ทั้งในโผฏฐัพพะ ทั้งในธรรมารมณ์ เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจ อื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๑๑. พาหิรทุกขเหตุสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นทุกข์

{๒๒๕} [๑๔๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ แม้เหตุและปัจจัยเพื่อความเกิดขึ้นแห่งรูปก็เป็นทุกข ์รูปอันเกิดแต่เหตุที่เป็นทุกข์ จักเป็นสุขได้ที่ไหนเล่า