๕. ญาณสูตร เล่ม ๑๘

๔. ปุพพสูตร

ว่าด้วยความคิดเกิดขึ้นเมื่อก่อนตรัสรู้

{๔๓๙} [๒๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ครั้งยังมิได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ เราได้มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เวทนาเป็นไฉนหนอ ความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’ เราได้มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘เวทนา ๓ เหล่านี้ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนา เพราะผัสสะเกิด เวทนาจึงเกิด ตัณหาเป็นข้อปฏิบัติเครื่องให้ถึงความเกิดขึ้นแห่งเวทนา ... ความกำจัด ความละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’

๕. ณาณสูตร

ว่าด้วยความรู้แท้ในเรื่องเวทนา

{๔๔๐} [๒๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี่คือเวทนา’จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือความเกิดแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือความดับแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือคุณแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือโทษแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’

๖. สัมพหุลภิกขุสูตร

ว่าด้วยภิกษุทูลถามเรื่องเวทนา

{๔๔๑} [๒๗๔] ครั้งนั้นแล ภิกษุเป็นอันมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ .. ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เวทนาเป็นไฉนหนอ ความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออกแห่งเวทนา”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้ ..

การกำจัด การละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา”

๗. ปฐมสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้เป็นและไม่เป็นสมณพราหมณ์ สูตรที่ ๑

{๔๔๒} [๒๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ เป็นไฉนคือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา ๓ เหล่านี้ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งเวทนา ๓ เหล่านี้ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็น