๑. อวิชชาสูตร เล่ม ๑๘

๒. ทุติยปัณณาสก์

(๖) ๑. อวิชชาวรรค

๑. อวิชชาปหานสูตร

ว่าด้วยการละอวิชชา

{๕๖} [๕๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร จึงจะละอวิชชาได้ วิชชา จึงจะเกิดขึ้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งจักษุ โดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งรูป ...ซึ่งจักขุวิญญาณ ...จักขุสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งโสตะ ...ซึ่งฆานะ ...ซึ่งชิวหา ...ซึ่งกาย ...ซึ่งมโน ..ซึ่งธรรมารมณ์ ..ซึ่งมโนวิญญาณ ... มโนสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้นดูก่อนภิกษุ บุคคลรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น”

๒. สังโยชนปหานสูตร

ว่าด้วยการละสังโยชน์

{๕๗} [๕๔] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้อยู่อย่างไรเห็นอยู่อย่างไร จึงจะละสังโยชน์ได้”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งจักษุโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละสังโยชน์ได้ บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งรูป ...ซึ่งจักขุวิญญาณ ...จักขุสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละสังโยชน์ได้ บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งโสตะ ...ซึ่งฆานะ ...ซึ่งชิวหา ...ซึ่งกาย ...ซึ่งมโน ...ซึ่งธรรมารมณ์ ...มโนวิญญาณ ...มโนสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยงจึงจะละสังโยชน์ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงจะละสังโยชน์ได้”

๓. สังโยชนสมุคฆาตสูตร

ว่าด้วยสังโยชน์ถูกเพิกถอน

{๕๘} [๕๕] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร สังโยชน์จึงถึงความเพิกถอน”