๘. ปริญญาสูตร เล่ม ๑๘

๘. สัพพูปาทานปริญญาสูตร

ว่าด้วยธรรมเพื่อกำหนดรู้อุปาทาน

{๖๓} [๖๐] ‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมเพื่อกำหนดรู้อุปาทาน ทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเพื่อกำหนดรู้อุปาทานทั้งปวงเป็นไฉน คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเรากำหนดรู้แล้วด้วยวิโมกข์’ เพราะอาศัยโสตะและเสียง ...

เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น ... เพราะอาศัยชิวหาและรส ... เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ...เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเรากำหนดรู้แล้วด้วยวิโมกข์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือธรรมเพื่อกำหนดรู้อุปาทานทั้งปวง”

๙. ปฐมสัพพูปาทานปริยาทานสูตร

ว่าด้วยธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง

{๖๔} [๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราจักแสดงธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวงเป็นไฉน คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเราครอบงำได้แล้วด้วยวิโมกข์’ เพราะอาศัย โสตะและเสียง ... เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น

... เพราะอาศัยชิวหาและรส ...เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเราครอบงำได้แล้วด้วยวิโมกข์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง”

๑๐. ทุติยสัพพูปาทานปริยาทานสูตร

ว่าด้วยธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง สูตรที่ ๒

{๖๕} [๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมเพื่อครอบงำอุปาทาน ทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็