๗. อตีตานาคตปัจจุปันนานิจจสูตร เล่ม ๑๘

๕. พาหิรทุกขสูตร

ว่าด้วยความเป็นทุกข์แห่งอายตนะภายนอก

{๕} [๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นเธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์เป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นเธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญา อันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา นั่นไม่เป็นเรา นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ...

๖. พาหิราอนัตตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนัตตาแห่งอายตนะภายนอก

{๖} [๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้น เธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ เสียง... กลิ่น... รส... โผฏฐัพพะ... ธรรมารมณ์เป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นเธอทั้งหลาย พึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ...

๗. อัชฌัตตานิจจาตีตานาคตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนิจจังแห่งอายตนะภายในทั้งที่เป็นอดีตและอนาคต

{๗} [๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุที่เป็นอดีตและอนาคตเป็นของไม่เที่ยง จะกล่าวไปไยถึงจักษุที่เป็นปัจจุบันเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้

ย่อมไม่มีเยื่อใยในจักษุที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินจักษุที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติ เพื่อเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับจักษุที่เป็นปัจจุบันโสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนที่เป็นอดีตและอนาคตเป็นของไม่เที่ยง จะกล่าวไปไยถึงมโนที่เป็นปัจจุบันเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีเยื่อใยในมโนที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินมโนที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับมโนที่เป็นปัจจุบัน”

๘. อัชฌัตตทุกขาตีตานาคตสูตร

ว่าด้วยความเป็นทุกข์แห่งอายตนะภายในทั้งที่เป็นอดีตและอนาคต

{๘} [๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุที่เป็นอดีตและอนาคตเป็นทุกข์ จะกล่าวไปไยถึงจักษุที่เป็นปัจจุบันเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีเยื่อใยในจักษุที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินจักษุที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับจักษุที่เป็นปัจจุบัน โสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนที่เป็นอดีตและอนาคตเป็นทุกข์ จะกล่าวไปไยถึงมโนที่เป็นปัจจุบันเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีเยื่อใยในมโนที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินมโนที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับมโนที่เป็นปัจจุบัน”

๙. อัชฌัตตานัตตาตีตานาคตสูตร

ว่าด้วยความเป็นอนัตตาแห่งอายตนะภายในทั้งที่เป็นอดีตและอนาคต

{๙} [๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุที่เป็นอดีตและอนาคตเป็นอนัตตาจะกล่าวไปไยถึงจักษุที่เป็นปัจจุบันเล่า อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่มีเยื่อใยในจักษุที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินจักษุที่เป็นอนาคต ย่อมปฏิบัติเพื่อเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับจักษุที่เป็นปัจจุบัน โสตะ... ฆานะ...