๕. อานันทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

๕. ปฐมอานันทสูตร

ว่าด้วยพระอานนท์ทูลถามเรื่องเวทนา ๓ สูตรที่ ๑

{๓๙๙} [๒๖๓] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญเวทนามีเท่าไร ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นการสลัดออกแห่งเวทนา”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เวทนามี ๓ เหล่านี้ คือสุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนอานนท์ เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา เพราะผัสสะเกิดขึ้น เวทนาจึงเกิด เพราะผัสสะดับ

เวทนาจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฎฐิ ... สัมมาสมาธิ เป็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา การที่สุขโสมนัสเกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนา นี้เป็นคุณแห่งเวทนา การที่เวทนาไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดานี้เป็นโทษแห่งเวทนา การกำจัดการละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา{๔๐๐} ดูก่อนอานนท์ โดยที่แท้ เราได้กล่าวความดับแห่งสังขารทั้งหลายโดยลำดับแล้ว คือ เมื่อภิกษุเข้าปฐมฌาน วาจาย่อมดับ .. เมื่อเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ สัญญาและเวทนาย่อมดับ ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้วย่อมดับ

{๔๐๑} ดูก่อนอานนท์ โดยที่แท้ เราได้กล่าวความสงบแห่งสังขารทั้งหลายโดยลำดับแล้ว คือ เมื่อภิกษุเข้าปฐมฌาน วาจาย่อมสงบ... เมื่อเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ สัญญาและเวทนาย่อมสงบ ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้สิ้นอาสวะย่อมสงบ

{๔๐๒} ดูก่อนอานนท์ โดยที่แท้ เราได้กล่าวความระงับแห่งสังขารทั้งหลาย โดยลำดับแล้ว คือ เมื่อภิกษุเข้าปฐมฌาน วาจาย่อมระงับ ... เมื่อเข้าสัญญาเวทยิตนิโรธ สัญญาและเวทนาย่อมระงับ ราคะ โทสะ โมหะของภิกษุผู้สิ้นอาสวะย่อมระงับ”

๖. ทุติยอานันทสูตร

ว่าด้วยตรัสถามพระอานนท์เรื่องเวทนา ๓ สูตรที่ ๒

{๔๐๓} [๒๖๔] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งนั่งเรียบร้อยแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ เวทนามีเท่าไร ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นการสลัดออกแห่งเวทนา”ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้แนะนำ มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นที่รวม ขอประทานพระวโรกาส พระพุทธเจ้าข้า ขอเนื้อความแห่งภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้ากระนั้น เธอจงฟังจงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”

ท่านพระอานนท์ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนอานนท์ เวทนามี ๓ เหล่านี้คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนอานนท์ เหล่านี้