๗. เอชสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

“ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” ดังนี้ ก็แลท่านพระพาหิยะได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

๗. ปฐมเอชาสูตร

ว่าด้วยความหวั่นไหว สูตรที่ ๑

{๑๒๐} [๙๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความหวั่นไหวเป็นโรค ความหวั่นไหวเป็นฝี ความหวั่นไหวเป็นลูกศร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล ตถาคตจึงชื่อว่าเป็นผู้ไม่มีความหวั่นไหว ปราศจากลูกศรอยู่ เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้ภิกษุพึงหวังว่า ‘เราพึงเป็นผู้ไม่มีความหวั่นไหว ปราศจากลูกศรอยู่’ ภิกษุก็ไม่พึงสำคัญซึ่งจักษุไม่พึงสำคัญในจักษุ ไม่พึงสำคัญแต่จักษุ ไม่พึงสำคัญว่าจักษุเป็นของเราไม่พึงสำคัญซึ่งรูป ไม่พึงสำคัญในรูป ไม่พึงสำคัญแต่รูป ไม่พึงสำคัญว่ารูปทั้งหลายเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งจักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญในจักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญแต่จักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญว่าจักขุวิญญาณเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งจักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญในจักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญแต่จักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญว่าจักขุสัมผัสเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญแม้ซึ่งสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้ในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้แต่สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย

ไม่พึงสำคัญว่าแม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยนั้นเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งโสตะ... ไม่พึงสำคัญซึ่งฆานะ... ไม่พึงสำคัญซึ่งชิวหา... ไม่พึงสำคัญซึ่งกาย... ไม่พึงสำคัญซึ่งมโน ไม่พึงสำคัญในมโน ไม่พึงสำคัญแต่มโน ไม่พึงสำคัญว่ามโนเป็นของเรา ไม่พึงสำคัญซึ่งธรรมารมณ์ทั้งหลาย ...

ไม่พึงสำคัญซึ่งมโนวิญญาณ ไม่พึงสำคัญในมโนวิญญาณ ไม่พึงสำคัญแต่มโนวิญญาณ ไม่พึงสำคัญว่ามโนวิญญาณเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งมโนสัมผัส ไม่พึงสำคัญในมโนสัมผัส ไม่พึงสำคัญแต่มโนสัมผัส ไม่พึงสำคัญว่ามโนสัมผัสเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญแม้ซึ่งสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้ในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้แต่สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญว่าแม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยเป็นของเราไม่พึงสำคัญซึ่งสิ่งทั้งปวง ไม่พึงสำคัญในสิ่งทั้งปวง ไม่พึงสำคัญแต่สิ่งทั้งปวง ไม่พึงสำคัญว่าสิ่งทั้งปวงนั้นเป็นของเรา

{๑๒๑} เธอนั้นเมื่อไม่สำคัญอย่างนี้ ก็ไม่ถือมั่นอะไร ๆ ในโลก เมื่อไม่ถือมั่นก็ไม่สะดุ้ง เมื่อไม่สะดุ้ง ย่อมปรินิพพานได้เฉพาะตนทีเดียว รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๘. ทุติยเอชาสูตร

ว่าด้วยความหวั่นไหว สูตรที่ ๒

{๑๒๒} [๙๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความหวั่นไหวเป็นโรค ความหวั่นไหวเป็นฝี ความหวั่นไหวเป็นลูกศร ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเพราะเหตุนั้นแล ตถาคตจึงเป็นผู้ไม่มีความหวั่นไหว ปราศจากลูกศรอยู่ เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย ถ้าแม้ภิกษุพึงหวังว่า ‘เราพึงเป็นผู้ไม่มีความหวั่นไหวปราศจากลูกศรอยู่’ ภิกษุก็ไม่พึงสำคัญซึ่งจักษุ ไม่พึงสำคัญในจักษุ ไม่พึงสำคัญแต่จักษุ ไม่พึงสำคัญว่าจักษุเป็นของเราไม่พึงสำคัญซึ่งรูปทั้งหลาย ไม่พึงสำคัญในรูปทั้งหลาย ไม่พึงสำคัญแต่รูป ไม่พึงสำคัญว่ารูปทั้งหลายเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งจักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญในจักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญแต่จักขุวิญญาณ ไม่พึงสำคัญว่าจักขุวิญญาณเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญซึ่งจักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญในจักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญแต่จักขุสัมผัส ไม่พึงสำคัญว่าจักขุสัมผัสเป็นของเรา

ไม่พึงสำคัญแม้ซึ่งสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้น เพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้ในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ไม่พึงสำคัญแม้แต่สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยไม่พึงสำคัญว่าแม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยเป็นของเรา’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุสำคัญซึ่งสิ่งใด สำคัญในสิ่งใด สำคัญแต่สิ่งใด สำคัญสิ่งใดว่าเป็นของเรา สิ่งนั้นล้วนเป็นอื่นไปจากที่สำคัญนั้น สัตว์โลกผู้ติดข้องอยู่ในภพแม้จะมีความเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่น ก็ยังเพลิดเพลินภพอยู่นั่นเอง