เอกธรรมสูตร เล่ม ๑๙

๑๐. อานาปานสังยุต

๑. เอกธัมมวรรค

๑. เอกธัมมสูตร

ว่าด้วยอานาปานสติ

{๑๓๐๕} [๙๗๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอย่างหนึ่งอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมมีผลมากมีอานิสงส์มาก ธรรมอย่างหนึ่งคืออะไร คือ อานาปานสติ

{๑๓๐๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่าง ก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออกเมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่าหายใจเข้ายาว

เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่าหายใจออกยาว

เมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่าหายใจเข้าสั้น

ก็เมื่อหายใจออกสั้น รู้ชัดว่าหายใจออกสั้น

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งกองลมทั้งปวงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งกองลมทั้งปวงหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับกายสังขาร หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับกายสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งปีติ หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งปีติหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งสุข หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งสุขหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตตสังขาร หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตตสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับจิตตสังขารหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักระงับจิตตสังขารหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิต หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักรู้แจ้งซึ่งจิตหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักยังจิตให้บันเทิงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักยังจิตให้บันเทิงหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักตั้งจิตไว้มั่นหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักตั้งจิตไว้มั่นหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักปล่อยจิตหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักปล่อยจิตหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงหายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นวิราคะ หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นวิราคะหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นนิโรธ หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นนิโรธหายใจออก

ย่อมสำเหนียกว่าเราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะ หายใจเข้า

ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจออก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

๒. โพชฌงคสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์

{๑๓๐๗} [๙๗๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

{๑๓๐๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอานาปานสติอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ย่อมเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์... วิริยสัมโพชฌงค์... ปีติสัมโพชฌงค์... ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์... สมาธิสัมโพชฌงค์... อุเบกขาสัมโพชฌงค์อันสหรคตด้วยอานาปานสติอันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก”

๓. สุทธิกสูตร

ว่าด้วยวิธีเจริญอานาปานสติ

{๑๓๐๙} [๙๗๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก

{๑๓๑๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อานาปานสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า เธอมีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก (พึงขยายเนื้อความให้พิสดารจนกระทั้งถึงย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจเข้า ย่อมสำเหนียกว่า เราจักพิจารณาเห็นปฏินิสสัคคะหายใจออก)