อานันทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

เป็นคนเดียวก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ นี้เรียกว่าอิทธิ

{๑๒๒๓} ดูก่อนอานนท์ ก็อิทธิบาทเป็นไฉน คือ มรรคาอันใด ปฏิปทาอันใด ย่อมเป็นไปเพื่อได้ฤทธิ์ เพื่อได้เฉพาะซึ่งฤทธิ์ นี้เรียกว่าอิทธิบาท

{๑๒๒๔} ดูก่อนอานนท์ ก็อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ... จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร นี้เรียกว่าอิทธิบาทภาวนา{๑๒๒๕} ดูก่อนอานนท์ ก็ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ... สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่าปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนา”

๘. ทุติยอานันทสูตร

ว่าด้วยตรัสเรื่องอิทธิบาทแก่พระอานนท์ สูตรที่ ๒

{๑๒๒๖} [๘๔๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสถามท่านพระอานนท์ผู้นั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งว่า “ดูก่อนอานนท์ อิทธิเป็นไฉน อิทธิบาทเป็นไฉน อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน”ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

{๑๒๒๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ นี้เรียกว่าอิทธิ

{๑๒๒๘} ดูก่อนอานนท์ ก็อิทธิบาทเป็นไฉน คือ มรรคาอันใด ปฏิปทาอันใด ย่อมเป็นไปเพื่อได้ฤทธิ์ เพื่อได้เฉพาะซึ่งฤทธิ์ นี้เรียกว่าอิทธิบาท

{๑๒๒๙} ดูก่อนอานนท์ ก็อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยวิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร นี้เรียกว่าอิทธิบาทภาวนา{๑๒๓๐} ดูก่อนอานนท์ ก็ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่าปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนา”

๙. ปฐมภิกขุสูตร

ว่าด้วยตรัสเรื่องอิทธิบาทแก่ภิกษุ สูตรที่ ๑

{๑๒๓๑} [๘๔๑] ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อิทธิเป็นไฉน อิทธิบาทเป็นไฉน อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน”{๑๒๓๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้เป็นคนเดียวก็ได้ ... ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ นี้เรียกว่าอิทธิ{๑๒๓๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อิทธิบาทเป็นไฉน คือ หนทางอันใด ปฏิปทาอันใด ย่อมเป็นไปเพื่อได้ฤทธิ์ เพื่อได้เฉพาะซึ่งฤทธิ์ นี้เรียกว่าอิทธิบาท