ผลสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

ด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้แล”

๕. ปฐมผลสูตร

ว่าด้วยผล ๒ ประการแห่งการเจริญอิทธิบาท

{๑๒๑๗} [๘๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้ ๔ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้แล{๑๒๑๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ ประการเหล่านี้แล ภิกษุพึงหวังผลได้อย่างใดอย่างหนึ่ง ใน ๒ อย่าง คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความถือมั่นเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี”

๖. ทุติยผลสูตร

ว่าด้วยผลานิสงส์ ๗ ประการแห่งการเจริญอิทธิบาท

{๑๒๑๙} [๘๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้ ๔ ประการ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขาร ...วิริยสมาธิ ...จิตตสมาธิ ...วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อิทธิบาทมี ๔ ประการเหล่านี้{๑๒๒๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ ประการเหล่านี้แล ภิกษุพึงหวังได้ผลานิสงส์ ๗ ประการ ผลานิสงส์ ๗ ประการ เป็นไฉน คือ

(๑) จะได้บรรลุอรหัตตผลในปัจจุบันก่อน

(๒) ถ้าไม่ได้บรรลุอรหัตตผลในปัจจุบันก่อน ทีนั้นก็จะได้บรรลุในเวลาใกล้ตาย

(๓) ถ้าในปัจจุบันไม่ได้บรรลุ ในเวลาใกล้ตายก็ไม่ได้บรรลุไซร้ ทีนั้นก็จะได้เป็นอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป(๔) ... จะได้เป็นอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี ...

(๕) ... จะได้เป็นอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี ...

(๖) ... จะได้เป็นอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี ...

(๗) ... จะได้เป็นอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งอิทธิบาท ๔ ประการเหล่านี้แล ภิกษุพึงหวังได้ผลานิสงส์ ๗ ประการเหล่านี้”

๗. ปฐมอานันทสูตร

ว่าด้วยตรัสเรื่องอิทธิบาทแก่พระอานนท์ สูตรที่ ๑

{๑๒๒๑} [๘๓๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อิทธิเป็นไฉน อิทธิบาทเป็นไฉน อิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน ปฏิปทาที่ให้ถึงอิทธิบาทภาวนาเป็นไฉน”{๑๒๒๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้