นิพเพธสูตร เล่ม ๑๙

๗. ตัณหานิโรธสูตร

ว่าด้วยปฏิปทาเป็นไปเพื่อดับตัณหาคือโพชฌงค์

{๔๕๑} [๒๐๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรรคาใด ปฏิปทาใดย่อมเป็นไปเพื่อความดับตัณหา เธอทั้งหลายจงเจริญมรรคานั้น ปฏิปทานั้น มรรคาและปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อความดับตัณหาเป็นไฉน คือ โพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว อย่างไรเล่า ย่อมเป็นไปเพื่อความดับตัณหา คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง {๔๕๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความดับตัณหา”

๘. นิพเพธภาคิยสูตร

ว่าด้วยมรรคอันเป็นส่วนแห่งการแทงตลอดคือโพชฌงค์

{๔๕๓} [๒๐๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงมรรคาอันเป็นส่วนแห่งการตรัสรู้แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น ก็มรรคาอันเป็นส่วนแห่งการตรัสรู้เป็นไฉน คือ โพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์”

{๔๕๔} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระอุทายีได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างไรเล่า ย่อมเป็นไปเพื่อตรัสรู้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุทายี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียน เธอมีจิตอันสติสัมโพชฌงค์อบรมแล้ว ย่อมแทงทะลุ ย่อมทำลายกองโลภะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ย่อมแทงทะลุ ย่อมทำลายกองโทสะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ย่อมแทงทะลุ ย่อมทำลายกองโมหะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ หาประมาณมิได้ ไม่มีความเบียดเบียน เธอมีจิตอันอุเบกขาสัมโพชฌงค์อบรมแล้วย่อมแทงทะลุ ย่อมทำลายกองโลภะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ย่อมแทงทะลุ ย่อมทำลายกองโทสะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ย่อมแทงทะลุย่อมทำลายกองโมหะที่ยังไม่เคยแทงทะลุยังไม่เคยทำลายเสียได้ ดูก่อนอุทายี โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อตรัสรู้”

๙. เอกธัมมสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์ ๗ ย่อมเป็นไปเพื่อละธรรมเป็นที่ตั้งสังโยชน์

{๔๕๕} [๒๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรายังไม่เห็นธรรมอื่นแม้ข้อหนึ่งที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมเป็นไปเพื่อละธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ได้ เหมือนอย่างโพชฌงค์ ๗ นี้เลย โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๔๕๖} โพชฌงค์ ๗ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว อย่างไรเล่า จึงเป็นไปเพื่อละธรรมอันเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ