๒. ปัจจันตสูตร เล่ม ๑๙

๗. ปฐมอามกธัญญเปยยาลวรรค

๑. อัญญตรสูตร

ว่าด้วยสัตว์ผู้มาเกิดในหมู่มนุษย์น้อย

{๑๗๕๗} [๑๑๓๑] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้ กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะมีมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่าฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนสี้ยว”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่กลับมาเกิดในหมู่มนุษย์อีกมีน้อย โดยที่แท้สัตว์ที่กลับมาเกิดอีกนอกจากมนุษย์มีมากกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๒. ปัจจันตสูตร

ว่าด้วยสัตว์ผู้มาเกิดในปัจจันตชนบทมาก

{๑๗๕๘} [๑๑๓๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นนิดหน่อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอ

ทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้ กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะมีมากกว่ากัน”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีมีมากกว่า ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนขึ้นนี้มีประมาณน้อยเมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ฝุ่นนิดหน่อยที่ปลายพระนขาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าช้อนขึ้นย่อมไม่ถึงแม้การนับ แม้การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ที่กลับมาเกิดอีกในมัชฌิมชนบทมีจำนวนน้อย โดยที่แท้สัตว์ที่กลับมาเกิดอีกในปัจจันตชนบทมีมากกว่า ที่กลับมาเกิดอีกในพวกมิลักขะซึ่งเป็นพวกไม่รู้แจ้งมีจำนวนมากกว่า ...

๓. ปัญญาสูตร

ว่าด้วยสัตว์มีปัญญาจักษุน้อย

{๑๗๕๙} [๑๑๓๓] ... ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ผู้ประกอบด้วยปัญญาจักษุอันเป็นอริยะมีจำนวนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ผู้ตกอยู่ในอวิชชาเป็นผู้งมงาย มีจำนวนมากกว่า ...

๔. สุราเมรยสูตร

ว่าด้วยสัตว์ผู้งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมามีน้อย

{๑๗๖๐} [๑๑๓๔] ... ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ผู้งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีจำนวนน้อย โดยที่แท้ สัตว์ผู้ไม่งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีจำนวนมากกว่า...