สมุทยสูตร เล่ม ๑๙

๕. อมตวรรค

๑. อมตสูตร

ว่าด้วยจิตตั้งมั่นในสติปัฏฐาน

{๘๑๘} [๔๐๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงมีจิตตั้งมั่นด้วยดีในสติปัฏฐาน ๔ อยู่เถิด อย่ามีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่เลย และอมตะจะพึงมีแก่เธอทั้งหลาย สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ เธอทั้งหลายจงมีจิตตั้งมั่นในสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้อยู่เถิด อย่ามีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่เลย และอมตะจะพึงมีแก่เธอทั้งหลาย”

๒. สมุทยสูตร

ว่าด้วยการเกิดดับแห่งสติปัฏฐาน ๔

{๘๑๙} [๔๐๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความเกิดและความดับแห่งสติปัฏฐาน ๔ เธอทั้งหลายจงฟังเรื่องนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความเกิดแห่งกายเป็นอย่างไร คือ ความเกิดแห่งกายย่อมมีเพราะความเกิดแห่งอาหาร ความดับแห่งกายย่อมมีเพราะความดับแห่งอาหาร ความเกิดแห่งเวทนาย่อมมีเพราะความเกิดแห่งผัสสะ ความดับแห่งเวทนาย่อมมีเพราะความดับแห่งผัสสะ ความเกิดแห่งจิตย่อมมี

เพราะความเกิดแห่งนามรูป ความดับแห่งจิตย่อมมีเพราะความดับแห่งนามรูป ความเกิดแห่งธรรมย่อมมีเพราะความเกิดแห่งมนสิการ ความดับแห่งธรรมย่อมมีเพราะความดับแห่งมนสิการ”

๓. มัคคสูตร

ว่าด้วยทางเป็นที่ไปอันเอก

{๘๒๐} [๔๐๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยหนึ่งเมื่อแรกตรัสรู้ เราอยู่ที่ควงไม้อชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่นํ้าเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลา เมื่อเราหลีกเร้นอยู่ในที<*> ลับได้เกิดความปริวิตกขึ้นในใจอย่างนี้ว่า {๘๒๑} ‘ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุพึงพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พึงพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... พึงพิจารณาเห็นจิตในจิต ... พึงพิจารณาเห็นธรรมในธรรม

มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อความก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัสเพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔’{๘๒๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น<**> แล ท้าวสหัมบดีพรหมรู้ความปริวิตกในใจของเราด้วยใจ จึงหายตัวจากพรหมโลกมาปรากฏเบื้องหน้าเรา เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย