ปทสูตร เล่ม ๑๙

{๑๐๓๕} อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งอินทรีย์ ๕ คือ สัทธินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาธินทรีย์ ๑ ปัญญินทรีย์ ๑ อินทรีย์ ๕ นั้นมีสิ่งใดเป็นคติ มีสิ่งใดเป็นอย่างยิ่ง มีสิ่งใดเป็นผล มีสิ่งใดเป็นที่สุด ภิกษุผู้เป็นเสขะยังไม่ได้สัมผัสสิ่งนั้นด้วยกายอยู่ ได้แต่เห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุแม้นี้แลที่ภิกษุผู้เป็นเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในเสขภูมิย่อมรู้ประจักษ์ว่าเราเป็นพระเสขะ{๑๐๓๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เหตุที่ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิย่อมรู้ประจักษ์ว่าเราเป็นพระอเสขะเป็นไฉน คือ ภิกษุผู้เป็นอเสขะในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งอินทรีย์

๕ คือ สัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ อินทรีย์ ๕ นั้น มีสิ่งใดเป็นคติ มีสิ่งใดเป็นอย่างยิ่ง มีสิ่งใดเป็นผล มีสิ่งใดเป็นที่สุด อริยสาวกผู้เป็นอเสขะทั้งได้สัมผัสสิ่งนั้นด้วยกาย ทั้งเห็นแจ้งแทงตลอดด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุแม้นี้แลที่ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้วตั้งอยู่ในอเสขภูมิย่อมรู้ประจักษ์ว่าเราเป็นพระอเสขะ{๑๐๓๗} อีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นอเสขะย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งอินทรีย์ ๖ คือ จักขุนทรีย์ ๑ โสตินทรีย์ ๑ ฆานินทรีย์ ๑ ชิวหินทรีย์ ๑ กายินทรีย์ ๑ มนินทรีย์ ๑ อริยสาวกผู้เป็นอเสขะย่อมรู้ประจักษ์ว่า ‘อินทรีย์ ๖ เหล่านี้จักดับไปหมดสิ้นโดยประการทั้งปวง ไม่มีเหลือ และอินทรีย์ ๖ เหล่าอื่น จักไม่เกิดขึ้นในภพไหน ๆ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุแม้นี้แลที่ภิกษุผู้เป็นอเสขะอาศัยแล้ว ตั้งอยู่ในอเสขภูมิ ย่อมรู้ประจักษ์ว่าเราเป็นพระอเสขะ”

๔. ปทสูตร

ว่าด้วยบทธรรมที่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๓๘} [๕๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้สัญจรไปมาบนแผ่นดินเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมถึงความรวมลงใน

รอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้น เพราะรอยเท้าช้างมีขนาดใหญ่ แม้ฉันใด บทแห่งธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้บรรดามี บทแห่งธรรมคือปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งบทแห่งธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน

{๑๐๓๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บทแห่งธรรมเหล่าไหนย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ คือ บทแห่งธรรมคือสัทธินทรีย์... บทแห่งธรรมคือวิริยินทรีย์... บทแห่งธรรมคือสตินทรีย์... บทแห่งธรรมคือสมาธินทรีย์... บทแห่งธรรมคือปัญญินทรีย์ ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๔๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลายผู้สัญจรไปมาบนแผ่นดินเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ทั้งหมดนั้นย่อมถึงความรวมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้างชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่ารอยเท้าเหล่านั้น เพราะรอยเท้าช้างมีขนาดใหญ่ แม้ฉันใด บทแห่งธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เป็นไปเพื่อความตรัสรู้บรรดามี บทแห่งธรรมคือปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งบทแห่งธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

๕. สารสูตร

ว่าด้วยปัญญินทรีย์เปรียบเหมือนแก่นไม้หอม

{๑๐๔๑} [๕๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม้มีกลิ่นที่แก่นชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี จันทน์แดง ชาวโลกกล่าวว่าเลิศกว่าไม้มีกลิ่นที่แก่นเหล่านั้น แม้ฉันใด โพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน

{๑๐๔๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน คือ สัทธินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม สัทธินทรีย์นั้นย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ วิริยินทรีย์...