เจลสูตร เล่ม ๑๙

๓. ทัณฑสูตร

ว่าด้วยคนที่ตายไปเปรียบเหมือนท่อนไม้หล่นลงพื้น

{๑๗๑๖} [๑๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนท่อนไม้ที่ถูกขว้างขึ้นไปบนอากาศ บางคราวเอาโคนตกลงมาบ้าง บางคราวเอาตอนกลางตกลงมาบ้าง บางคราวเอาปลายตกลงมาบ้าง ฉันใด สัตว์โลกทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นเครื่องกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ บางคราวจากโลกนี้ไปสู่ปรโลกบ้าง บางคราวจากปรโลกมาสู่โลกนี้บ้าง ฉันนั้นเหมือนกัน ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๔. เจลสูตร

ว่าด้วยให้รีบเพียรเพื่อตรัสรู้ เหมือนรีบดับไฟที่ไหม้ผ้า

{๑๗๑๗} [๑๑๐๔] พระผู้มีพระภาคเจัาตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ จะควรทำอย่างไร”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อผ้าหรือศีรษะถูกไฟไหม้ ควรจะทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความไม่ย่นย่อ ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะอย่างแรงกล้าเพื่อดับผ้าหรือศีรษะนั้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลพึงวางเฉย อย่าใส่ใจถึงผ้าหรือศีรษะที่ถูกไฟไหม้เสียแล้วพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความไม่ย่นย่อ ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะ

อย่างแรงกล้าเพื่อตรัสรู้อริยสัจ ๔ ที่ยังไม่ได้ตรัสรู้ตามความเป็นจริง อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๕. สัตติสตสูตร

ว่าด้วยเปรียบด้วยการถูกแทงด้วยหอกนับร้อย

{๑๗๑๘} [๑๑๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนคนที่มีอายุ ๑๐๐ ปีพึงกล่าวอย่างนี้กะผู้มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปีว่า ‘มาเถิด ท่านผู้เจริญ ชนทั้งหลายจักเอาหอกทิ่มแทงท่านในเวลาเช้า ๑๐๐ เล่ม ในเวลาเที่ยง ๑๐๐ เล่ม ในเวลาเย็น ๑๐๐ เล่ม ท่านนั้นถูกเขาเอาหอก ๓๐๐ เล่มทิ่มแทงอยู่ทุกวัน ๆ จนมีอายุ ๑๐๐ ปี เป็นอยู่ได้ ๑๐๐ ปี โดยล่วงไป ๑๐๐ ปีแล้ว ก็จักตรัสรู้อริยสัจ ๔ ที่ยังไม่ได้ตรัสรู้ได้’ ดังนี้ กุลบุตรผู้เป็นไปในอำนาจแห่งประโยชน์ควรจะรับเอา ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลาย เบื้องต้นเบื้องปลายแห่งการประหารด้วยหอก ด้วยดาบ ด้วยหลาว และด้วยขวานย่อมไม่ปรากฏฉันใด ก็ข้อนี้พึงมีได้ฉันนั้นว่า เราไม่กล่าวการตรัสรู้อริยสัจ ๔ พร้อมด้วยทุกขโทมนัส แต่เรากล่าวการตรัสรู้อริยสัจ ๔ พร้อมด้วยสุขโสมนัส อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียร เพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”