ปริหานสูตร เล่ม ๑๙

มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะบุคคลไม่ได้เจริญ ไม่ได้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ไม่ได้นานในเมื่อพระตถาคตเสด็จปรินิพพานแล้ว และเพราะบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้<*> แล พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ได้นาน ในเมื่อพระตถาคตเสด็จปรินิพพานแล้ว”

๓. ปริหานสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยแห่งความเสื่อมแห่งพระสัทธรรม

{๗๗๓} [๓๘๙] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์กับท่านพระภัททะอยู่ที่กุกกุฏาราม ใกล้เมืองปาฏลีบุตร ครั้งนั้นแล ท่านพระภัททะออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็นแล้วเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระอานนท์ว่า

{๗๗๔} “ดูก่อนท่านอานนท์ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมเสื่อม และอะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมไม่เสื่อม

ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ดี ๆ ท่านภัททะ ท่านช่างคิด ช่างเฉียบแหลม ช่างไต่ถามดี ก็ท่านถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านอานนท์ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมเสื่อม อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมไม่เสื่อม’ ดังนี้ใช่ไหม”

“ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

{๗๗๕} “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะบุคคลไม่ได้เจริญ ไม่ได้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ พระสัทธรรมจึงเสื่อม และเพราะบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วซึ่งสติปัฏฐาน ๔ พระสัทธรรมจึงไม่เสื่อม

สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะบุคคลไม่ได้เจริญ ไม่ได้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล พระสัทธรรมจึงเสื่อม และเพราะบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล พระสัทธรรมจึงไม่เสื่อม”

๔. สุทธสูตร

ว่าด้วยการเจริญสติปัฏฐาน ๔

{๗๗๖} [๓๙๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สติปัฏฐานมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สติปัฏฐานมี ๔ ประการเหล่านี้แล”