ฉิคคฬสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

ความทุกข์ ความโทมนัส และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่พ้นไปจากความเกิด ความแก่ ความตาย ความเศร้าโศก ความรํ่าไร ความทุกข์ ความโทมนัส ความคับแค้นใจ ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ได้

{๑๗๔๒} ดูก่อนภิกษุ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมไม่ยินดีในสังขารทั้งหลายซึ่งเป็นไปเพื่อความเกิด... ครั้นไม่ยินดี ย่อมไม่ปรุงแต่ง ครั้นไม่ปรุงแต่ง ย่อมไม่ตกไปสู่ความมืดคือความเกิดบ้าง ... และความคับแค้นใจบ้าง เรากล่าวว่าสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมพ้นไปจากความเกิด ... และความคับแค้นใจ ย่อมพ้นไปจากความทุกข์ได้ดูก่อนภิกษุ เพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๗. ปฐมฉิคคฬยุคสูตร

ว่าด้วยมนุษย์ผู้ตกวินิบาตช้ากว่าเต่าตาบอดสอดคอเข้าแอกช่องเดียว

{๑๗๔๓} [๑๑๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีคนโยนแอกซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาสมุทร ในมหาสมุทรนั้นมีเต่าตาบอดอยู่ตัวหนึ่ง มันจะโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดตัวนั้นเมื่อโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี จะสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างไหม”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าล่วงกาลนานไปในบางครั้งบางคราว เต่าอาจจะสอดคอเข้าไปในแอกนั้นได้บ้าง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เต่าตาบอดที่โผล่ขึ้นทุกระยะ ๑๐๐ ปี พึงสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้ ยังจะเร็วกว่าแต่เราไม่กล่าวความเป็นมนุษย์สำหรับคนพาลผู้ตกไปสู่วินิบาตแต่ละคราวว่าเร็วกว่าเลย ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าในวินิบาตนี้ไม่มีการประพฤติธรรม การประพฤติชอบ การทำกุศล การทำบุญ ในวินิบาตนี้มีแต่การเคี้ยวกินกันและกัน มีแต่การเคี้ยวกินผู้มีกำลังน้อยกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าไม่เห็นอริยสัจ ๔ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”

๘. ทุติยฉิคคฬยุคสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ได้ยากเหมือนโอกาสที่เต่าตาบอดสอดคอเข้าแอก

{๑๗๔๔} [๑๑๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาปฐพีนี้มีน้ำเป็นอันเดียวกัน ชายคนหนึ่งโยนแอกซึ่งมีช่องเดียวลงไปในมหาปฐพีนั้น ลมตะวันออกพัดเอาแอกนั้นไปทางทิศตะวันตก ลมตะวันตกพัดเอาไปทางทิศตะวันออก ลมเหนือพัดเอาไปทางทิศใต้ ลมใต้พัดเอาไปทางทิศเหนือ มีเต่าตาบอดอยู่ในมหาปฐพีนั้น มันจะโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เต่าตาบอดนั้นเมื่อโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปี จะสอดคอให้เข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้บ้างไหมหนอ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นการยากที่เต่าตาบอดซึ่งโผล่ขึ้นมาทุกระยะ ๑๐๐ ปีจะสอดคอเข้าไปในแอกซึ่งมีช่องเดียวโน้นได้ พระพุทธเจ้าข้า”