อโยนิโสสูตร เล่ม ๑๙

(๗) {๔๘๐} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ{๔๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลไม่ใช่เครื่องกั้น ไม่ใช่เครื่องกีดกัน ไม่ใช่อุปกิเลสของจิต อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อทำให้แจ้งซึ่งผลคือวิชชาและวิมุตติ”

๕. อโยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยมนสิการโดยไม่แยบคาย นิวรณ์ ๕ ย่อมเกิด

{๔๘๒} [๒๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมนสิการโดยไม่แยบคาย กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมเป็นไปเพื่อความไพบูลย์ยิ่งขึ้น{๔๘๓} พยาบาทที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไป เพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น

{๔๘๔} ถีนมิทธะที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไป เพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น

{๔๘๕} อุทธัจจกุกกุจจะที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไป เพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น

{๔๘๖} วิจิกิจฉาที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญไพบูลย์ยิ่งขึ้น”

๖. โยนิโสมนสิการสูตร

ว่าด้วยมนสิการโดยแยบคาย โพชฌงค์ย่อมเกิด

{๔๘๗} [๒๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อภิกษุมนสิการโดยแยบคาย สติสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่ ... ...

{๔๘๘} อุเบกขาสัมโพชฌงค์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น และที่เกิดขึ้นแล้วย่อมถึงความเจริญเต็มที่”

๗. วุฑฒิสูตร

ว่าด้วยโพชฌงค์เป็นไปเพื่อความเจริญ

{๔๘๙} [๒๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญ เพื่อความไม่เสื่อม โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความเจริญเพื่อความไม่เสื่อม”

๘. อาวรณนีวรณสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นเครื่องกั้นเครื่องกีดกันจิต

{๔๙๐} [๒๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันเป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลังมี ๕ อย่างนี้ ธรรม ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ กามฉันท์เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่องกีดกัน เป็นอุปกิเลสของจิต ทำปัญญาให้ถดถอยกำลัง พยาบาท... ถีนมิทธะ... อุทธัจจกุกกุจจะ...