พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สัจจสังยุต · ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค
ธารณสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๙๐–๑๖๙๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในธัมมจักกัปปวัตตนวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต ธัมมจักกัปปวัตตนวรรค ธารณสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๖๑๖–๖๑๗
๕. ปฐมธารณสูตร
ว่าด้วยการทรงจำอริยสัจ ๔
{๑๖๙๐} [๑๐๘๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วกันไว้”
เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้”
“ดูก่อนภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างไร”
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้เป็นข้อที่ ๑ คือ ทุกข์ ข้อที่ ๒ คือ ทุกขสมุทัย ข้อที่ ๓ คือ ทุกขนิโรธ ข้อที่ ๔ คือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้อย่างนี้แล”
{๑๖๙๑} “สาธุ สาธุ ภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้ถูกต้อง เราแสดงทุกขอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๑ เธอทรงจำได้ เราแสดงทุกขสมุทยอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๒ เธอก็ทรงจำได้ เราแสดงทุกขนิโรธอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๓ เธอก็ทรงจำได้ เราแสดงทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจไว้เป็นข้อที่ ๔ เธอก็ทรงจำได้ เธอจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างนี้แล ดูก่อนภิกษุเพราะฉะนั้นแล เธอพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๖. ทุติยธารณสูตร
ว่าด้วยการทรงจำอริยสัจ ๔ อย่างถูกต้อง
{๑๖๙๒} [๑๐๘๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วกันไว้”
เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้”
“ดูก่อนภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้อย่างไร”
“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจข้อที่ ๑ คือ ทุกข์ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ ก็สมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ทุกข์นี้มิใช่อริยสัจข้อที่ ๑ ที่พระสมณโคดมทรงแสดงแล้ว เราขอบอกเลิกทุกขอริยสัจข้อที่ ๑ นั้นเสีย แล้วจักบัญญัติทุกขอริยสัจข้อที่ ๑ อย่างอื่นใหม่’ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจข้อที่ ๒ คือทุกขสมุทัย ... ข้อที่ ๓ คือ ทุกขนิโรธ ... ข้อที่ ๔ คือ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้ ก็สมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งจะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทานี้มิใช่อริยสัจข้อที่ ๔ ที่พระสมณโคดมทรงแสดงแล้ว เราขอบอกเลิกทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาข้อที่ ๔ นั้นเสีย แล้วจักบัญญัติทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจข้อที่ ๔ อย่างอื่นใหม่’ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทรงจำอริยสัจ ๔ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้วได้อย่างนี้แล”{๑๖๙๓} “สาธุ สาธุ ภิกษุ เธอทรงจำอริยสัจ ๔ ที่เราแสดงแล้วได้ถูกต้อง เราแสดงทุกขอริยสัจเป็นข้อที่ ๑ เธอทรงจำได้ ก็สมณะหรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่ง จะพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ทุกข์นี้มิใช่อริยสัจข้อที่ ๑ ที่พระสมณโคดมทรงแสดง
จบ ธารณสูตร ที่ ๑