พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · ชราวรรค
ปุพพโกฏฐกสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๘๓–๙๘๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในชราวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต ชราวรรค ปุพพโกฏฐกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๔๓–๓๔๔
{๙๘๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ ๕ อันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุจึงทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”
๔. ปุพพโกฏฐกสูตร
ว่าด้วยพระสารีบุตรไม่เชื่อพระพุทธเจ้า
{๙๘๓} [๕๑๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพโกฏฐกะ ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า
{๙๘๔} “ดูก่อนสารีบุตร เธอเชื่อไหมว่าสัทธินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหลั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า {๙๘๕} “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในเรื่องนี้ข้าพระองค์ไม่ถึงความเชื่อต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ด้วยว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่ทราบ ไม่ทำให้แจ้ง ไม่พิจารณาเห็นด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นก็จะถึงความเชื่อต่อ
- ๑เจโตวิมุตติ ความหลุดพ้นด้วยอำนาจการฝึกจิตหรือกำลังสมาธิ หมายถึงภาวะที่จิตบรรลุอรหัตตผลซึ๋งหลุดพ้นจากเครื่องผูกพันคือกิเลสทั้งปวง หรือเรียกว่าอรหัตตผลสมาธิ ปัญญาวิมุตติ ความหลุดพ้นด้วยอำนาจปัญญา ได้แก่ ปัญญาที่เป็นเหตุให้บรรลุอรหัตตผลซึ่งทำให้หลุดพ้นจากเครื่องผูกพันคือกิเลสและอวิชชาได้อย่างสิ้นเชิง หรือเรียกว่าอรหัตตผลปัญญา (ที.สี.อ. ๒๘๑, ม.มู.อ. ๑/๑๗๗, สํ.นิ.อ. ๑๙๖)
ชนเหล่าอื่นในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ก็แต่ว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดรู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นย่อมหมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด
ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อมตะนี้ข้าพระองค์รู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ข้าพระองค์จึงหมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๙๘๖} “สาธุ สาธุ สารีบุตร ด้วยว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่ทราบ ไม่ทำให้แจ้ง ไม่พิจารณาเห็นด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นก็จะถึงความเชื่อต่อชนเหล่าอื่นในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ก็แต่ว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดรู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นย่อม หมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์...ปัญญินทรีย์ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”
๕. ปฐมปุพพารามสูตร
ว่าด้วยปัญญินทรีย์เป็นใหญ่
{๙๘๗} [๕๑๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
จบ ปุพพโกฏฐกสูตร