พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อินทริยสังยุต · ฉฬินทริยวรรค
อัญญาตาวินทริยสูตร เล่ม ๑๙
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๙๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในฉฬินทริยวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อินทริยสังยุต ฉฬินทริยวรรค อัญญาตาวินทริยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๓๑๙–๓๒๐
๒. ชีวิตินทริยสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๓
{๘๙๗} [๔๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้ ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) อิตถินทรีย์ (๒) ปุริสินทรีย์ (๓) ชีวิตินทรีย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้แล
๓. อัญญาตาวินทริยสูตร
ว่าด้วยอินทรีย์ ๓ อีกอย่างหนึ่ง
{๘๙๘} [๔๙๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้ ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ (๒) อัญญินทรีย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๓ ประการนี้แล”
- ๑อิตถินทรีย์ อินทรีย์คืออิตถีภาวะ หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในความเป็นหญิง ปุริสินทรีย์ อินทรีย์คือปุริสภาวะ หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในความเป็นชาย ชีวิตินทรีย์ อินทรีย์คือชีวิต หมายถึงสิ่งที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในการดำรงอยู่ (นัย สํ.ม.อ. ๓๑๒)
- ๒อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่าเราจักรู้ธรรมที่ยังมิได้รู้ หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นในขณะแห่งโสดาปัตติมรรคแก่ท่านผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่า ‘เราจักรู้ธรรมที่ยังไม่รู้ในสังสารวัฏอันไม่มีเบื้องต้นไม่มีเบื้องปลาย’ ได้แก่ โสดาปัตติมรรคญาณ อัญญินทรีย์ อินทรีย์คือปัญญาอันรู้ทั่วถึง หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นในฐานะ(ญาณ) ๖ มีโสดาปัตติผล เป็นต้นโดยอาการที่รู้ทั่วถึงธรรมที่ตนได้รู้แล้ว ได้แก่ ญาณ ๖ในท่ามกลาง คือ โสดาปัตติผลญาณ ไปจนถึงอรหัตตมรรคญาณ อัญญาตาวินทรีย์ อินทรีย์ของท่านผู้รู้ทั่วถึงแล้ว หมายถึงอินทรียธรรมที่เกิดขึ้นแก่พระอรหันต์ ได้แก่ อรหัตตผลญาณ (นัย สํ.ม.อ. ๓๑๒)
๔. เอกาภิญญาสูตร
ว่าด้วยความเป็นพระอริยบุคคลระดับต่าง ๆ
{๘๙๙} [๔๙๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๕ ประการนี้ ๕ ประการ คืออะไรบ้าง คือ สัทธินทรีย์ ๑ ... ปัญญินทรีย์ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ มี ๕ ประการนี้แล
{๙๐๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเป็นพระอรหันต์เพราะอินทรีย์ ๕ ประการนี้ แลเต็มบริบูรณ์ เป็นอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของพระอรหันต์ เป็นอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี เป็นอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี เป็นอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าของอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี เป็นอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามีผู้สสังขารปรินิพพายี เป็นสกทาคามีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี เป็นโสดาบันผู้เอกพีชีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของสกทาคามี เป็นโสดาบันผู้โกลังโกละเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของโสดาบันผู้เอกพีชี เป็นโสดาบันผู้สัตตักขัตตุปรมะเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของโสดาบันผู้โกลังโกละ เป็นโสดาบันผู้ธัมมานุสารีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าโสดาบันผู้สัตตักขัตตุปรมะ เป็นโสดาบันผู้สัทธานุสารีเพราะอินทรีย์ ๕ ยังอ่อนกว่าอินทรีย์ของโสดาบันผู้ธัมมานุสารี”
จบ อัญญาตาวินทริยสูตร