อรหันตสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๙

๗. อรหันตสูตร

ว่าด้วยการรู้อินทรีย์ ๖ ของพระอรหันต์

{๙๐๔} [๔๙๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการคือ อะไรบ้าง คือ (๑) จักขุนทรีย์ ... (๖) มนินทรีย์

{๙๐๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุรู้ประจักษ์ธซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๖ ประการนี้ตามความเป็นจริง เป็นผู้หลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่น เมื่อนั้นภิกษุนี้เราเรียกว่า ‘เป็นพระอรหันตขีณาสพอยู่จบพรหมจรรย์ มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตนแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ”

๘. ทุติยอรหันตสูตร

ว่าด้วยการรู้อินทรีย์ ๖ ของพระพุทธเจ้า

{๙๐๖} [๔๙๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการคือ อะไรบ้าง คือ (๑) จักขุนทรีย์ ... (๖) มนินทรีย์

{๙๐๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบเท่าที่เรายังไม่รู้ทั่วถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๖ ประการนี้ตามความเป็นจริงเพียงใด เราก็ยังไม่ปฏิญาณตนว่าได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์เพียงนั้น{๙๐๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลเรารู้ทั่วถึงความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๖ ประการนี้ตามความเป็นจริง เมื่อนั้นเราจึง

ปฏิญาณตนว่าได้ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณในโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๙. ปฐมสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยความเป็นสมณะและพราหมณ์

{๙๐๙} [๔๙๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการคือ อะไรบ้าง คือ (๑) จักขุนทรีย์ ... (๖) มนินทรีย์

{๙๑๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๖ ประการนี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๙๑๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งความเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอินทรีย์ ๖ ประการนี้ ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นย่อมสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”