อทฬิททสูตร เล่ม ๑๙

ที่เรียกว่า ‘คนมีปัญญา ไม่ใช่คนใบ้’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว”

๖. ทลิททสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนจน

{๕๑๒} [๒๒๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า ‘คนจน คนจน’ ดังนี้ ที่เรียกว่า คนจน ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๕๑๓} “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนจน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนจน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้<*> แลอันผู้นั้นไม่เจริญแล้ว ไม่ทำให้มากแล้ว”

๗. อทลิททสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เรียกว่าคนไม่จน

{๕๑๔} [๒๒๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ภิกษุนั้นทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า‘คนไม่จน คนไม่จน’ ดังนี้ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๕๑๕} “ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุ ที่เรียกว่า ‘คนไม่จน’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แลอันผู้นั้นเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว”

๘. อาทิจจสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นเบื้องต้นแห่งโพชฌงค์

{๕๑๖} [๒๒๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตย์จะขึ้น สิ่งที่มาเบื้องต้น สิ่งที่เป็นนิมิตมาก่อน ก็คือแสงอรุณรุ่ง อย่างนั้นเหมือนกัน สิ่งที่มาเบื้องต้น สิ่งที่เป็นนิมิตมาก่อนเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโพชฌงค์ ๗ ของภิกษุ ก็คือความเป็นผู้มีกัลยาณมิตร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้มีกัลยาณมิตรพึงหวังคุณข้อนี้ได้ว่า ‘จักเจริญโพชฌงค์ ๗ จักทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากได้’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๕๑๗} ก็ภิกษุผู้มีกัลยาณมิตรย่อมเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากได้อย่างไรเล่า คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสติสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ... ย่อมเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้มีกัลยาณมิตร ย่อมเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากได้อย่างนี้แล”

๙. อัชฌัตติกังคสูตร

ว่าด้วยโยนิโสมนสิการเป็นปัจจัยแห่งโพชฌงค์

{๕๑๘} [๒๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทำปัจจัยภายในให้เป็นเหตุแล้ว เรายังไม่เห็นเหตุอื่นแม้อย่างหนึ่งเพื่อความเกิดขึ้นแห่งโพชฌงค์ ๗ เหมือนอย่างโยนิโสมนสิการเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย {๕๑๙} อันภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยโยนิโสมนสิการ พึงหวังคุณข้อนี้ไต้ว่า ‘จักเจริญโพชฌงค์ ๗ จักทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากได้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยโยนิโสมนสิการย่อมเจริญโพชฌงค์ ๗ ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้มากได้อย่างไรเล่า คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้