๘. นามรูปสูตร เล่ม ๑๖

๘. นามรูปสูตร

ว่าด้วยภิกษุพอใจในธรรมกับนามรูป

{๒๑๖}[๕๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ นามรูปก็หยั่งลง เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ รากของต้นไม้นั้นที่หยั่งลงและที่แผ่ไปข้าง ๆ ทั้งหมดนั้นย่อมดูดอาหารขึ้นไปหล่อเลี้ยง เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นซึ่งมีอาหารอย่างนั้นมีเชื้ออย่างนั้นก็พึงดำรงอยู่ได้นานแสนนาน แม้อันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ นามรูปก็หยั่งลง เพราะนามรูปเป็นปัจจัย จึงมีสฬายตนะ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ นามรูปก็ไม่หยั่งลง เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๑๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ ต่อมามีบุรุษคนหนึ่งถือจอบและบุ้งกี๋มา เขาใช้จอบขุดที่โคนต้น ... เมื่อเป็นอย่างนี้ ต้นไม้ใหญ่นั้นก็พึงเป็นอันถูกตัดรากขาดแล้ว ถูกทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ถึงความไม่มีไม่เจริญงอกงามอีกต่อไป แม้อันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ นามรูปก็ไม่หยั่งลง เพราะนามรูปดับ สฬายตนะจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๘)

๙. วิญญาณสูตร

ว่าด้วยความพอใจในธรรมกับวิญญาณ

{๒๒๐}[๕๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็หยั่งลง เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ รากของต้นไม้นั้นที่หยั่งลงและที่แผ่ไปข้าง ๆ ... แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นคุณเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็หยั่งลง เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมีนามรูป ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็ไม่หยั่งลง เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๒๒๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมีต้นไม้ใหญ่ ต่อมามีบุรุษถือจอบและปุ้งกี๋มา ... ไม่เจริญงอกงามอีกต่อไป แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเห็นโทษเนือง ๆ ในธรรมทั้งหลายอันเป็นปัจจัยแห่งสังโยชน์อยู่ วิญญาณก็ไม่หยั่งลง เพราะวิญญาณดับ นามรูปจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๙)