๑. จูฬราหุโลวาทสูตร เล่ม ๑๓

๒. ภิกขุวรรค

หมวดว่าด้วยภิกษุ

๑. จูฬราหุโลวาทสูตร

ว่าด้วยพระโอวาทโปรดพระราหุล สูตรเล็ก

{๑๒๕}[๑๐๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน สถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล ท่าน พระราหุลอยู่ที่ปราสาทชื่อว่าอัมพลัฏฐิกา ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงออกจากที่หลีกเร้นแล้วเสด็จเข้าไปยังอัมพลัฏฐิกาปราสาทที่ ท่านพระราหุลอยู่ ท่านพระราหุลได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกล จึงปูอาสนะและตั้งนํ้าสำหรับล้างพระบาทไว้ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่ง เหนืออาสนะที่ปูไว้ แล้วทรงชำระพระบาท ท่านพระราหุลถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ไม่มีอะไรที่ผู้พูดมุสาจะทำไมได้

{๑๒๖} [๑๐๘] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเหลือนํ้าไว้ในภาชนะนํ้านิดหน่อย แล้วตรัสกะท่านพระราหุลว่า “ราหุล เธอเห็นน้ำที่เหลือนิดหน่อยใน ภาชนะน้ำนี้ไหม”

พระราหุลกราบทูลว่า “เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

“ราหุลเอย ความเป็นสมณะของบุคคลผู้ไม่มีความละอายในการกล่าว มุสาทั้งที่รู้อยู่ก็เหลืออยู่นิดหน่อยอย่างนี้”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเทน้ำที่เหลือนั้นแล้วตรัสกะท่านพระราหุลว่า “ราหุล เธอเห็นน้ำนิดหน่อยที่เราเททั้งไหม”“เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

“ราหุลเอย ความเป็นสมณะของบุคคลผู้ไม่มีความละอายในการกล่าว มุสาทั้งที่รู้อยู่ก็ถูกทิ้งเสียแล้วอย่างนี้”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงคว่ำภาชนะน้ำนั้นแล้วตรัสกะท่านพระราหุลว่า “ราหุล เธอเห็นภาชนะน้ำที่ควํ่านี้ไหม”“เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

“ราหุลเอย ความเป็นสมณะของบุคคลผู้ไม่มีความละอายในการกล่าวมุสาทั้งที่รู้อยู่ก็ถูกคว่ำเสียแล้วอย่างนี้”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงหงายภาชนะน้ำนั้นขึ้นแล้วตรัสกะท่านพระราหุลว่า “ราหุล เธอเห็นภาชนะนํ้าที่ว่างเปล่านี้ไหม”“เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

“ราหุลเอย ความเป็นสมณะของบุคคลผู้ไม่มีความละอายในการกล่าวมุสาทั้งที่รู้อยู่ก็ว่างเปล่าอย่างนี้{๑๒๗} ดูก่อนราหุล เปรียบเหมือนช้างต้นซึ่งมีงาอันงอนงามดังคันไถ เป็นช้าง ทรงที่มีกำเนิดดี เคยผ่านสงครามมา เมื่อเข้าสงครามแล้ว ทำการรณรงค์ ด้วยเท้าหน้าทั้งสองบ้าง เท้าหลังทั้งสองบ้าง กายท่อนหน้าบ้าง กายท่อน หลังบ้าง ด้วยศีรษะบ้าง ด้วยหูทั้งสองบ้าง ด้วยงาทั้งสองบ้าง ด้วยหางบ้าง รักษาไว้แต่งวงเท่านั้น ในการที่ช้างรักษางวงไว้นั้น ควาญช้างย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ช้างต้นเชือกนี้ซึ่งมีงาอันงอนงามดังคันไถ เป็นช้างทรงที่มีกำเนิดดี เคยผ่าน

สงครามมา เมื่อเข้าสงครามแล้ว ทำการรณรงค์ด้วยเท้าหน้าทั้งสองบ้าง เท้าหลังทั้งสองบ้าง กายท่อนหน้าบ้าง กายท่อนหลังบ้าง ด้วยศีรษะบ้าง ด้วยหูทั้งสองบ้าง ด้วยงาทั้งสองบ้าง ด้วยหางบ้าง รักษาไว้แต่งวงเท่านั้น แสดงว่าช้างต้นยังไม่ยอมสละชีวิต,

ดูก่อนราหุล เมื่อใดแลข้างต้นซึ่งมีงาอันงอนงามดังคันไถ เป็นช้างทรง ที่มีกำเนิดดี เคยผ่านสงครามมา เมื่อเข้าสงครามแล้ว ทำการรณรงค์ด้วยเท้า หน้าทั้งสองบ้าง เท้าหลังทั้งสองบ้าง .... ด้วยหางบ้าง ด้วยงวงบ้าง ในการที่ช้างทำการรณรงค์ด้วยงวงนั้น ควาญข้างย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ก็ช้างต้น เชือกนี้ซึ่งมีงาอันงอนงามดังคันไถ เป็นช้างทรงที่มีกำเนิดดี เคยผ่านสงครามมา เมื่อเข้าสงครามแล้ว ทำการรณรงค์ด้วยเท้าหน้าทั้งสองบ้าง เท้าหลังทั้ง สองบ้าง ... ด้วยงวงบ้าง แสดงว่าช้างต้นยอมสละชีวิตแล้ว บัดนี้ไม่มีอะไร ที่ช้างต้นจะทำไม่ได้อีกแล้ว, ฉันใดฉันนั้นเหมือนอัน ราหุล เรากล่าวว่า ‘ไม่มีบาปกรรมอะไรที่บุคคลผู้ไม่มี ความละอายในการกล่าวมุสาทั้งที่รู้อยู่จะทำไม่ได้อีกแล้ว, เพราะเหตุนี้แหละ ราหุล เธอพึงศึกษว่า ‘เราจักไม่กล่าวมุสาแม้เพราะพูดให้หัวเราะกันเล่น, เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล ราหุล,,

การพิจารณากายกรรม

{๑๒๘}[๑๐๙] “ดูก่อนราหุล เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน กระจกมีประโยชน์อย่างไร”

“มีประโยชน์สำหรับส่องพิจารณา พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันนั้นเหมือนอันแล ราหุล บุคคลควรพิจารณาแล้วพิจารณาอีกเสีย ก่อนจึงค่อยทำ ค่อยพูด ค่อยคิด

{๑๒๙} ดูก่อนราหุล เธอปรารถนาจะทำกรรมใดด้วยกาย เธอพึงพิจารณากายกรรมนั้นเสียก่อนว่า ‘กายกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยกายนี้จะเป็นไป เพื่อเบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม กายกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้า เมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยกายนี้ จะเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้ อื่นบ้าง กายกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ กายกรรมเห็นปานนี้เธออย่าทำโดยเด็ดขาด ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่

พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยกายนี้จะไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่นไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น กายกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ กรรมทางกายเห็นปานนี้เธอพึงทำดูก่อนราหุล แม้เมื่อเธอกำลังทำกรรมใดด้วยกาย เธอก็พึงพิจารณากายกรรมนั้นแหละว่า‘กายกรรมที่เรากำลังทำด้วยกายอยู่นี้ย่อมเป็นไปเพื่อ เบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม กายกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้า เมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เรากำลังทำด้วยกายอยู่นี้

ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้ง ผู้อื่นบ้าง กายกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงเลิกกายกรรมเห็นปานนี้เสีย ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้ อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เรากำลังทำด้วยกายอยู่นี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น กายกรรมนี้เป็นกุศล มีสุข เป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงเพิ่มพูนกายกรรมเห็นปานนี้ดูก่อนราหุล แม้เธอทำกรรมใดด้วยกายแล้ว เธอก็พึงพิจารณากายกรรม นั้นแหละว่า ‘กายกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยกายนี้ได้เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน

บ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม กายกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เราทำแล้วด้วยกายนี้ได้เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง กายกรรมนี้เป็นอกุศล มี ทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ กายกรรมเห็นปานนี้เธอพึงแสดง พึงเปิดเผย พึงทำให้หงายขึ้นในพระศาสดา ในเพื่อน ร่วมพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลาย แล้วพึงสำรวมต่อไป ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘กายกรรมที่เราได้ทำไปแล้วด้วยกายนี้ไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่ เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น กายกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงมีปีติและปราโมทย์ศึกษาในกุศลธรรมทั้ง กลางวันกลางคืนอยู่ด้วยกายกรรมนั้นแหละ”

การพิจารณาวจีกรรม

{๑๓๐}[๑๑๐] “ดูก่อนราหุล เธอปรารถนาจะทำกรรมใดด้วยวาจา เธอพึงพิจารณาวจีกรรมนั้นเสียก่อนว่า “วจีกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยวาจานี้พึง เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตน ทั้งผู้อื่นบ้างไหม วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหม หนอ’ ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมที่เราปรารถนาจะทำ ด้วยวาจานี้จะเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียน ทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ ไซร้ วจีกรรมเห็นปานนี้เธอไม่ควรทำโดยเด็ดขาด ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อ เธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยวาจานี้จะไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น วจีกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ วจีกรรมเห็นปานนี้เธอควรทำ

ดูก่อนราหุล แม้เมื่อเธอกำลังทำกรรมใดด้วยวาจาอยู่ เธอก็พึงพิจารณาวจีกรรมนั้นแหละว่า ‘วจีกรรมที่เรากำลังทำด้วยวาจาอยู่นี้ย่อมเป็น ไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้า เมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมที่เรากำลังทำด้วยวาจาอยู่นี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอ พึงเลิกวจีกรรมเห็นปานนี้เสีย ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่

พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมที่เรากำลังทำด้วยวาจาอยู่นี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น วจีกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงเพิ่มพูนวจีกรรมเห็นปานนี้ดูก่อนราหุล แม้เธอทำกรรมใดด้วยวาจาแล้ว เธอก็พึงพิจารณาวจีกรรม นั้นแหละว่า ‘วจีกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยวาจานี้ได้เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน บ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยวาจานี้ได้เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง

เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง วจีกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ วจีกรรมเห็นปานนี้เธอพึงแสดง เปิดเผย ทำให้หงายขึ้นในพระศาสดา ในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้รู้ทั้งหลาย แล้ว พึงสำรวมต่อไป ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘วจีกรรมเราได้ทำแล้วด้วยวาจานี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น วจีกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงมีปีติและปราโมทย์ศึกษาในกุศลธรรมทั้งกลางวัน กลางคืนอยู่ด้วยวจีกรรมนั้นแหละ”

การพิจารณามโนกรรม

{๑๓๑} [๑๑๑] ดูก่อนราหุล เธอปรารถนาจะทำกรรมใดด้วยใจ เธอพึงพิจารณามโนกรรมนั้นเสียก่อนว่า ‘มโนกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยใจนี้จะ เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตน ทั้งผู้อื่นบ้างไหม มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘มโนกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยใจ นี้จะเป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล, ดังนี้ไซร้ มโนกรรมเห็นปานนี้เธอไม่ควรทำโดยเด็ดขาด ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า‘มโนกรรมที่เราปรารถนาจะทำด้วยใจนี้จะไม่เป็นไป เพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น มโนกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ มโนกรรมเห็นปานนี้เธอควรทำ

ดูก่อนราหุล แม้เมื่อเธอกำลังทำกรรมใดด้วยใจอยู่ เธอก็พึงพิจารณา มโนกรรมนั้นแหละว่า‘มโนกรรมที่เรากำลังทำด้วยใจอยู่นี้ย่อมเป็นไปเพื่อ เบียดเบียนตนบ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ’ ถ้า เมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘มโนกรรมที่เรากำลังทำด้วยใจอยู่นี้ย่อม เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น บ้าง มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอ พึงเลิกมโนกรรมเห็นปานนี้เสีย ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้ อย่างนี้ว่า ‘มโนกรรมที่เรากำลังทำด้วยใจอยู่นี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่น มโนกรรมนี้เป็นกุศล มีสุข เป็นกำไร มีสุขเป็นผล’ ดังนี้ไซร้ เธอพึงเพิ่มพูนมโนกรรมเห็นปานนี้ดูก่อนราหุล แม้เธอได้ทำกรรมใดด้วยใจแล้ว เธอก็พึงพิจารณามโนกรรม นั้นแหละว่า ‘มโนกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยใจนี้ได้เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน

บ้างไหม เบียดเบียนผู้อื่นบ้างไหม เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้างไหม มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผลไหมหนอ, ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘มโนกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยใจนี้ได้เป็นไป เพื่อเบียดเบียนตนบ้าง เบียดเบียนผู้อื่นบ้าง เบียดเบียนทั้งตนทั้งผู้อื่นบ้าง มโนกรรมนี้เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นผล, ดังนี้ไซร้ เธอพึงกระดาก พึงละอาย พึงรังเกียจในมโนกรรมเห็นปานนี้ แล้วพึงสำรวมต่อไป ดูก่อนราหุล แต่ถ้าเมื่อเธอพิจารณาอยู่ พึงรู้อย่างนี้ว่า ‘มโนกรรมที่เราได้ทำแล้วด้วยใจนี้ไม่เป็นไปเพื่อเบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียน ทั้งตนทั้งผู้อื่น มโนกรรมนี้เป็นกุศล มีสุขเป็นกำไร มีสุขเป็นผล, ดังนี้ไซร้ เธอพึงมีปีติและปราโมทย์ ศึกษาในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืนอยู่ ด้วยมโนกรรมนั้นแหละ{๑๓๒} [๑๑๒] ราหุลเอย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในอดีตกาล ที่ได้ชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรมแล้ว ทั้งหมดนั้นก็ได้พิจารณาแล้ว พิจารณาอีกอย่างนี้นั่นเอง แล้วจึงชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม

ราหุลเอย แม้สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในอนาคตกาลที่จัก ชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ทั้งหมดนั้นก็จักพิจารณาแล้ว พิจารณาอีกอย่างนี้นั่นเอง แล้วจึงชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม

ราหุลเอย แม้สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งในปัจจุบันเมื่อจะชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ทั้งหมดนั้นก็พิจารณาแล้วพิจารณาอีก อย่างนี้นั่นเอง แล้วจึงชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม

เพราะเหตุนั้นแหละ ราหุล เธอพึงศึกษาว่า ‘เราจักพิจารณาแล้ว พิจารณาอีกเสียก่อน แล้วจึงชำระกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม’ เธอพึง ศึกษาอย่างนี้แล”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระราหุลยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล

จบ จูฬราหุโลวาทสูตรที่ ๑

๒. มหาราหุโลวาทสูตร

ว่าด้วยพระโอวาทโปรดพระราหุล สูตรใหญ่

{๑๓๓} [๑๑๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาต ยังพระนครสาวัตถี แม้ท่านพระราหุลก็ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรตาม เสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าไป ณ เบื้องพระปฤษฎางค์ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงผินพระพักตร์ไปรับสั่งกะท่านพระราหุลว่า ‘ราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มี ภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป เธอพึงเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาที่ ถูกต้องตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ ตัวตนของเรา, ดังนี้”พระราหุลทูลถามว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า รูปเท่านั้นหรือ ข้าแต่พระสุคตเจ้า รูปเท่านั้นหรือ ที่พึงเห็นด้วยปัญญาที่ถูกต้องตามความเป็นจริง”