๖. เอสุการีสูตร เล่ม ๑๓

๖. เอสุการีสูตร

ว่าด้วยเอสุการีพราหมณ์

{๖๖๑}[๔๓๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เอสุการี พราหมณ์ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่ง

การบำเรอ ๔ ประการ

{๖๖๒}เอสุการีพราหมณ์นั่งเรียบร้อยแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายย่อมบัญญัติการบำเรอไว้ ๔ ประการ คือ

(๑) บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ (๒) บัญญัติการบำเรอกษัตริย์

(๓) บัญญัติการบำเรอแพศย์ (๔) บัญญัติการบำเรอศูทร

ท่านพระโคดม ในการบำเรอทั้ง ๔ ประการนั้น พราหมณ์ทั้งหลาย บัญญัติการบำเรอพราหมณ์ไว้ว่า ‘พราหมณ์พึงบำเรอพราหมณ์ กษัตริย์พึงบำเรอพราหมณ์ แพศย์พึงบำเรอพราหมณ์ หรือศูทรพึงบำเรอพราหมณ์ พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอพราหมณ์ไว้เช่นนี้พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอกษัตริย์ไว้ว่า‘กษัตริย์พึงบำเรอกษัตริย์ แพศย์พึงบำเรอกษัตริย์ หรือศูทรพึงบำเรอกษัตริย์, พราหมณ์ทั้งหลาย บัญญัติการบำเรอกษัตริย์ไว้เช่นนี้

พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอแพศย์ไว้ว่า ‘แพศย์พึงบำเรอแพศย์ หรือศูทรพึงบำเรอแพศย์’พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอแพศย์ไว้ เช่นนี้

พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอศูทรไว้ว่า‘ศูทรเท่านั้นพึงบำเรอศูทรด้วยกัน ใครอื่นจักบำเรอศูทรเล่า’ พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอ ศูทรไว้เช่นนี้

ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติการบำเรอไว้ ๔ ประการนี้แล ท่านพระโคดมเล่าตรัสเรื่องการบำเรอนี้ไว้อย่างไร’

{๖๖๓}[๔๓๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘ดูก่อนพราหมณ์ ก็ชาวโลก ทั้งปวงยินยอมอนุญาตข้อนั้นไว้แก่พราหมณ์ทั้งหลายว่า ‘จงบัญญัติการบำเรอ ๔ ประการนี้’ กระนั้นหรือ”

‘ข้อนั้นหามิได้ ท่านพระโคดม”

“ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนมีบุรุษที่ยากจน ไม่มีสมบัติส่วนตัว เป็นคนขัดสน คนทั้งหลายแขวนก้อนเนื้อเคลือบยาพิษไว้ให้เขาผู้ไม่ต้องการเลย โดย กล่าวว่า ‘พ่อคุณ พ่อจะต้องกินเนื้อก้อนนี้ และจะต้องจ่ายมูลค่าทีหลัง’ ฉันใด พราหมณ์ทั้งหลายก็ฉันนั้นย่อมบัญญัติการบำเรอ ๔ ประการนี้แก่สมณ พราหมณ์เหล่านั้นฝ่ายเดียว โดยไม่มีใครยินยอม ดูก่อนพราหมณ์ เราไม่กล่าวว่า ‘พึงบำเรอสิ่งทั้งปวง’ แต่เราก็ไม่ปฏิเสธว่า ‘ไม่พึงบำเรอสิ่งทั้งปวง’ ก็เมื่อบุคคลบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความชั่ว ไม่มีความดีเลย เราไม่กล่าวสิ่งนั้นว่าควรบำเรอ แต่เมื่อบุคคลบำเรอสิ่งใด เป็นเหตุให้มีแต่ความดี

ไม่มีความชั่วเลย เรากล่าวสิ่งนั้นว่าควรบำเรอดูก่อนพราหมณ์ ถ้าแม้จะถามกษัตริย์อย่างนี้ว่า ‘เมื่อท่านบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความชั่ว ไม่มีความดีเลย หรือว่าเมื่อท่านบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความดี ไม่มีความชั่วเลย ในกรณีเช่นนี้ท่านจะบำเรอสิ่งนั้นไหม’ ถึงกษัตริย์เมื่อจะตอบ ก็ชอบที่จะตอบอย่างนี้ว่า ‘เมื่อข้าพเจ้าบำเรอ สิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความชั่ว ไม่มีความดีเลย ข้าพเจ้าจะไม่บำเรอสิ่งนั้น แต่เมื่อข้าพเจ้าบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความดีไม่มีความชั่วเลย ข้าพเจ้า จะบำเรอสิ่งนั้น’

ถ้าแม้จะถามพราหมณ์ ... ถามแพศย์ … ถามศูทรอย่างนี้ว่า ‘เมื่อท่านบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความชั่ว ไม่มีความดีเลย หรือว่าเมื่อท่านบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความดี ไม่มีความชั่วเลย ในกรณีเช่นนี้ท่านจะบำเรอสิ่งนั้นไหม’ แม้พราหมณ์ ... แม้แพศย์ ... แม้ศูทรเมื่อจะตอบ ก็ ชอบที่จะตอบอย่างนี้ว่า ‘เมื่อข้าพเจ้าบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้มีแต่ความชั่ว ไม่มีความดีเลย ข้าพเจ้าจะไม่บำเรอสิ่งนั้น แต่เมื่อข้าพเจ้าบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็น เหตุให้มีแต่ความดี ไม่มีความชั่วเลย ข้าพเจ้าจะบำเรอสิ่งนั้น’{๖๖๔}ดูก่อนพราหมณ์ เราจะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะเป็นผู้เกิดในตระกูลสูง’

ก็หาไม่ จะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนเลวเพราะเป็นผู้เกิดในตระกูลสูง’ ก็หาไม่จะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะเป็นผู้มีวรรณะสูง’ ก็หาไม่ จะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนเลวเพราะเป็นผู้มีวรรณะสูง’ ก็หาไม่ จะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะเป็นผู้มีโภคะมาก’ ก็หาไม่ จะได้กล่าวว่า ‘เป็นคนเลว เพราะเป็นผู้มีโภคะมาก’ ก็หาไม่[๔๓๘] ดูก่อนพราหมณ์ เพราะว่าบุคคลบางคนในโลกนี้แม้เกิดในตระกูลสูง แต่ก็ยังเป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ ชอบลักทรัพย์ ชอบประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภ มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิอยู่ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะความ เป็นผู้เกิดในตระกูลสูง

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้แม้เกิดในตระกูลสูง แต่เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดการการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนเลวเพราะเป็นผู้เกิดในตระกูลสูง’

[๔๓๙] ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้แม้มีวรรณะสูง แต่ก็ยังเป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ ชอบลักทรัพย์ ชอบประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภ มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิอยู่ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะเป็นผู้มีวรรณะสูง’

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้มีวรรณะสูง แต่ก็เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนเลวเพราะเป็นผู้มีวรรณะสูง’ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้แม้มีโภคะมาก แต่ก็ยังเป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ ชอบลักทรัพย์ ชอบประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ มีความโลภ มีจิตพยาบาท เป็นมิจฉาทิฏฐิอยู่ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนดีเพราะความเป็นผู้มีโภคะมาก’

ดูก่อนพราหมณ์ บุคคลบางคนในโลกนี้แม้มีโภคะมาก แต่ก็เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิ เพราะฉะนั้น เราจึงไม่กล่าวว่า ‘เป็นคนเลวเพราะความเป็นผู้มีโภคะมาก’ดูก่อนพราหมณ์ เราย่อมไม่กล่าวว่า ‘พึงบำเรอสิ่งทั้งปวง’ แต่เราก็ไม่ปฏิเสธว่า ‘ไม่พึงบำเรอสิ่งทั้งปวง’ ก็เมื่อบุคคลบำเรอสิ่งใดอยู่ เป็นเหตุให้ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาเจริญ เรากล่าวว่าพึงบำเรอสิ่งนั้น

ทรัพย์ ๔ ประเภท

{๖๖๕}[๔๔๐] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว เอสุการีพราหมณ์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลาย ย่อมบัญญัติทรัพย์ไว้ ๔ ประเภท คือ

(๑) ย่อมบัญญัติทรัพย์ประจำตัวของพราหมณ์

(๒) ย่อมบัญญัติทรัพย์ประจำตัวของกษัตริย์

(๓) ย่อมบัญญัติทรัพย์ประจำตัวของแพศย์

(๔) ย่อมบัญญัติทรัพย์ประจำตัวของศูทร

ท่านพระโคดม ในทรัพย์ ๔ ประเภทนั้น พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติไว้ ว่าการเที่ยวภิกขาจารเป็นทรัพย์ประจำตัวของพราหมณ์ ก็แลพราหมณ์เมื่อ ดูหมิ่นทรัพย์ประจำตัวคือการเที่ยวภิกขาจาร ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ทำหน้าที่ เหมือนคนเลี้ยงโคถือเอาของที่เจ้าของมิได้ให้ฉะนั้น พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติทรัพย์ ประจำตัวของพราหมณ์ไว้ดังนี้แลท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติไว้ว่าแล่งธนูเป็นทรัพย์ประจำตัวของกษัตริย์ ก็แลกษัตริย์เมื่อดูหมิ่นทรัพย์ประจำตัวคือแล่งธนู ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ทำหน้าที่ เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโคถือเอาของที่เจ้าของมิได้ให้ฉะนั้น พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติทรัพย์ประจำตัวของกษัตริย์ดังนี้แลท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติไว้ว่ากสิกรรมและโครักขกรรม เป็นทรัพย์ประจำตัวของแพศย์ ก็แลแพศย์เมื่อดูหมิ่นทรัพย์ประจำตัวคือ กสิกรรมและโครักขกรรม ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ทำหน้าที่ เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโค ถือเอาของที่เจ้าของมิได้ให้ฉะนั้น พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติทรัพย์ประจำตัว ของแพศย์ไว้ดังนี้แลท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติไว้ว่าเคียวและไม้คานเป็นทรัพย์ประจำตัวของศูทร ก็แลศูทรเมื่อดูหมิ่นทรัพย์ประจำตัวคือเคียวและ

ไม้คาน ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ทำหน้าที่ เปรียบเหมือนคนเลี้ยงโคถือเอาของที่เจ้าของ มิได้ให้ฉะนั้น พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติทรัพย์อันเป็นของมีอยู่ของศูทรไว้ ดังนี้แล

ท่านพระโคดม พราหมณ์ทั้งหลายบัญญัติทรัพย์ไว้ ๔ ประเภทนี้ ในเรื่องนี้ ท่านพระโคดมตรัสว่าอย่างไร’

{๖๖๖}[๔๔๑] “ดูก่อนพราหมณ์ ก็ชาวโลกทั้งปวงยินยอมอนุญาตข้อนี้ไว้แก่พราหมณ์ทั้งหลายว่า ‘จงบัญญัติทรัพย์ ๔ ประเภทนี้’ กระนั้นหรือ

“ข้อนั้นหามิได้ ท่านพระโคดม”

“ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนมีบุรุษที่ยากจน ไม่มีสมบัติส่วนตัว เป็นคนขัดสน คนทั้งหลายแขวนก้อนเนื้อเคลือบยาพิษไว้ให้เขาผู้ไม่ต้องการเลย โดย กล่าวว่า ‘พ่อคุณ พ่อจะต้องกินเนื้อก้อนนี้ และจะต้องจ่ายมูลค่าทีหลัง’ ฉันใดพราหมณ์ทั้งหลายก็ฉันนั้น ย่อมบัญญัติทรัพย์ ๔ ประเภทนี้แก่สมณพราหมณ์ เหล่านั้นฝ่ายเดียว โดยไม่มีใครยินยอม

ดูก่อนพราหมณ์ ก็เราย่อมบัญญัติอริยโลกุตตรธรรมว่าเป็นทรัพย์ประจำตัวของคนสำหรับบุคคลผู้ระลึกถึงตระกูลวงศ์เก่าแก่อันเป็นของมารดาบิดาอยู่ อัตภาพถือกำเนิดในตระกูลวงศ์ใด ๆ ก็ย่อมนับตามตระกูลวงศ์นั้น ๆ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลกษัตริย์ ก็นับว่าเป็นกษัตริย์ ถ้าอัตภาพถือกำเนิด ในตระกูลพราหมณ์ ก็นับว่าเป็นพราหมณ์ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลแพศย์ ก็นับว่าเป็นแพศย์ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลศูทร ก็นับว่าเป็นศูทร เปรียบเหมือนไฟอาศัยเชื้อใด ๆ ลุกอยู่ ย่อมนับตามเชื้อนั้น ๆ ถ้าไฟอาศัยไม้ลุกอยู่ ก็ย่อมนับว่าไฟไม้ ถ้าไฟอาศัยสะเก็ดไม้ลุกอยู่ ก็ย่อมนับว่าไฟสะเก็ดไม้ ถ้าไฟอาศัยหญ้าลุกอยู่ ก็ย่อมนับว่าไฟหญ้า ถ้าไฟอาศัยมูลโคลุกอยู่ ก็ย่อมนับว่าไฟมูลโค ฉันใด เราก็ฉันนั้นแล ย่อมบัญญัติอริยโลกุตตรธรรมว่าเป็น ทรัพย์ประจำตัวของคน สำหรับบุคคลผู้ระลึกถึงตระกูลวงศ์เก่าแก่อันเป็นของ

มารดาบิดาอยู่ อัตภาพถือกำเนิดในตระกูลวงศ์ใด ๆ ก็ย่อมนับตามตระกูลวงศ์นั้น ๆ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลกษัตริย์ ก็นับว่าเป็นกษัตริย์ ถ้า อัตภาพถือกำเนิดในตระกูลพราหมณ์ ก็นับว่าเป็นพราหมณ์ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลแพศย์ ก็นับว่าเป็นแพศย์ ถ้าอัตภาพถือกำเนิดในตระกูลศูทร ก็นับว่าเป็นศูทร

คนจะดีหรือชั่วมิใช่เพราะวรรณะ

{๖๖๗}ดูก่อนพราหมณ์ ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลกษัตริย์มาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมเป็นผู้ยังญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้ ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์.. จากตระกูลแพศย์... จากตระกูลศูทรมาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็น ผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์

เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมเป็นผู้ยังญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้[๔๔๒] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน พราหมณ์เท่านั้นหรือ ที่จะสามารถเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน ไปในสถานที่นี้ได้ ส่วนกษัตริย์ แพศย์ ศูทรไม่สามารถเจริญได้”

“ไม่ใช่เช่นนั้น ท่านพระโคดม แม้กษัตริย์ก็สามารถเจริญเมตตาจิตอัน ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนในสถานที่นี้ได้ ข้าแต่ท่านพระโคดม แม้พราหมณ์ ... แม้แพศย์ ... แม้ศูทรก็สามารถเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวร ไม่มี

ความเบียดเบียนในสถานที่นี้ได้ ข้าแต่ท่านพระโคดม ความจริง แม้วรรณะ ๔ ก็สามารถเจริญเมตตาจิตอันไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนในสถานที่นี้ได้ทั้งหมด”

{๖๖๘}“ดูก่อนพราหมณ์ ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลกษัตริย์มาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมยังญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้ ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์.. จากตระกูลแพศย์... จากตระกูลศูทรมาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์

เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมยังญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้[๔๔๓] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน พราหมณ์เท่านั้นหรือ ที่จะสามารถถือเครื่องสีตัวสำหรับอาบนํ้าไปยังแม่น้ำแล้วลอยละอองธุลีได้ กษัตริย์ แพศย์ ศูทรไม่สามารถจะลอยได้”

“ไม่ใช่เช่นนั้น ท่านพระโคดม แม้กษัตริย์ก็ย่อมสามารถถือเอาเครื่อง สีตัวสำหรับอาบน้ำไปยังแม่น้ำลอยละอองธุลีได้ แม้พราหมณ์ แม้แพศย์ แม้ศูทร แม้วรรณะ ๔ ก็ย่อมสามารถถือเครื่องสีตัวสำหรับอาบน้ำไปยังแม่น้ำ แล้วลอยละลองธุลีได้ทั้งหมด”

{๖๖๙}“ดูก่อนพราหมณ์ ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลกษัตริย์มาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศ

แล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการ พูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมยังญายธรรมอันเป็น กุศลให้สำเร็จได้ ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์... จากตระกูลแพศย์ ...จากตระกูลศูทรมาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคต ประกาศแล้วเป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาด จากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ

เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมยังฌายธรรมอัน เป็นกุศลให้สำเร็จได้[๔๔๔] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน พระราชามหากษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้รับสั่งให้บุรุษผู้มีชาติกำเนิดต่าง ๆ กัน ๑๐๐ คนมาประชุมกันแล้วตรัสว่า‘ผู้เจริญทั้งหลายจงมากัน ในบุรุษเหล่านั้น พวกคนที่เกิดจากตระกูลกษัตริย์ ตระกูลพราหมณ์ ตระกูลเจ้าจงเอาไม้อ้อ ไม้สาละ ไม้สน ไม้จันทน์ หรือไม้ทับทิมมาทำเป็นไม้สีไฟ แล้วจงสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏ และผู้เจริญทั้งหลายจงมากัน ในบุรุษเหล่านั้น พวกคนที่เกิดจากตระกูลจัณฑาล ตระกูลพราน ตระกูลจักสาน

ตระกูลช่างรถ ตระกูลกวาดขยะจงเอาไม้รางสุนัข ไม้รางสุกร ไม้รางย้อมผ้า หรือไม้ละหุ่ง มาทำเป็นไม้สีไฟแล้ว จงสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏ,ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ไฟที่บุรุษทั้งหลาย ผู้เกิดจากตระกูลกษัตริย์ ตระกูลพราหมณ์เอาไม้อ้อ ไม้สาละ ไม้สน ไม้จันทน์ หรือไม้ทับทิมมาเป็นไม้สีไฟ แล้วสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏขึ้นเท่านั้นหรือ จึงจะเป็นไฟที่มีเปลว มีสี มีแสงสว่างและอาจทำกิจที่ต้องทำด้วยไฟให้สำเร็จได้ ส่วนไฟที่บุรุษทั้งหลายผู้เกิดจากตระกูลจัณฑาล ตระกูลพราน ตระกูลจักสาน

ตระกูลช่างรถ ตระกูลกวาดขยะเอาไม้รางสุนัข ไม้รางสุกร ไม้รางย้อมผ้า หรือไม้ละหุ่งมาทำเป็นไม้สีไฟ แล้วสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏขึ้น เป็นไฟที่ ไม่มีเปลว ไม่มีสี ไม่มีแสงสว่าง และไม่อาจทำกิจที่ต้องทำด้วยไฟให้สำเร็จได้”

“ไม่ใช่เช่นนั้น ท่านพระโคดม แม้ไฟที่บุรุษทั้งหลายผู้เกิดจากตระกูลกษัตริย์ ตระกูลพราหมณ์เอาไม้อ้อ ไม้สาละ ไม้สน ไม้จันทน์ หรือไม้ทับทิม มาเป็นไม้สีไฟ แล้วสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏขึ้นก็ย่อมมีเปลว มีสี มีแสงสว่าง และอาจทำกิจที่ต้องทำด้วยไฟให้สำเร็จได้ แม้ไฟที่บุรุษทั้งหลายผู้เกิด จากตระกูลจัณฑาล ตระกูลพราน ตระกูลจักสาน ตระกูลช่างรถ ตระกูลกวาดขยะเอาไม้รางสุนัข ไม้รางสุกร ไม้รางย้อมผ้า หรือไม้ละหุ่งมาทำเป็นไม้สีไฟ แล้วสีให้เกิดไฟ ทำไฟให้ปรากฏขึ้นก็เป็นไฟที่มีเปลว มีสี มีแสงสว่าง และอาจทำกิจที่ต้องทำด้วยไฟให้สำเร็จได้เหมือนกัน ท่านพระโคดม ความจริง แม้ไฟทุกชนิด

ก็เป็นไฟมีเปลว มีสี มีแสงสว่าง และอาจทำกิจที่ต้องทำด้วยไฟ ให้สำเร็จได้ทั้งหมด”{๖๗๐}“ดูก่อนพราหมณ์ ก็ฉันนั้นเหมือนกันแล ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลกษัตริย์มาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจาการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมเป็นผู้ยังญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้ ถ้าแม้มีกุลบุตรออกจากตระกูลพราหมณ์... จากตระกูลแพศย์... จากตระกูลศูทรมาบวชเป็นบรรพชิต และเธออาศัยธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากกรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้นขาดจากการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากการพูดคำหยาบ เว้นขาดจากการพูดเพ้อเจ้อ ไม่มีความโลภ ไม่มีจิตพยาบาท เป็นสัมมาทิฏฐิได้ ก็ย่อมเป็นผู้ยัง

ญายธรรมอันเป็นกุศลให้สำเร็จได้”

{๖๗๑}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว เอสุการีพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่ม แจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงประกาศธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิด ของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือตามประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้, ดังนี้ ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระองค์ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้ โปรดทรงจำข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้ เป็นต้นไป”

จบ เอสุการีสูตรที่ ๖

๗. ธนัญชานิสูตร

ว่าด้วยธนัญชานิพราหมณ์

{๖๗๒}[๔๔๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล ท่าน พระสาริบุตรเที่ยวจาริกไปในทักขิณาคีรีชนบทพร้อมด้วยภิกษุหมู่ใหญ่ ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนี่งจำพรรษาในพระนครราชคฤห์แล้วได้ไปหาท่านพระสารีบุตรถึง ทักขิณาคีรีชนบท ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

{๖๗๓}ท่านพระสารีบุตรได้ถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงประชวรและยังทรงมีพระกำลังอยู่หรือ”