สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระเมตติยะ และพระภุมมชกะ เล่ม ๑

๙. ทุติยทุฏฐโทสสิกขาบท

ว่าด้วยภิกษุขัดเคืองมีโทสะ สิกขาบทที่ ๒

เรื่องพระเมตติยะและพระภุมมชกะ

{๕๖๔} [๓๙๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พระเมตติยะและพระภุมมชกะกำลังลงจากภูเขาคิชฌกูฏ ได้แลเห็นแพะตัวผู้กับแพะตัวเมียกำลังสมจรกันอยู่ ครั้นแล้วได้พูดกันอย่างนี้ว่า “เอานะ อาวุโส พวกเราจะสมมติแพะตัวผู้นี้เป็นพระทัพพมัลลบุตร สมมติแพะตัวเมียนี้เป็นภิกษุณีเมตติยา จักกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาวุโสทั้งหลาย ครั้งก่อนพวกผมได้กล่าวหาพระทัพพมัลลบุตรด้วยได้ยิน แต่บัดนี้พวกผมได้เห็นพระทัพพมัลลบุตรปฏิบัติผิดในภิกษุณีเมตติยาด้วยตนเอง”เธอทั้งสองได้สมมติแพะตัวผู้นั้นเป็นพระทัพพมัลลบุตร สมมติแพะตัวเมียนั้นเป็นภิกษุณีเมตติยา แจ้งแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “อาวุโสทั้งหลาย เมื่อก่อนพวกผมได้กล่าวหาพระทัพพมัลลบุตรด้วยได้ยิน แต่บัดนี้พวกผมได้เห็นพระทัพพมัลลบุตรปฏิบัติผิดในภิกษุณีเมตติยาด้วยตนเอง”

ภิกษุทั้งหลายกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลายอย่าได้กล่าวอย่างนี้ ท่านพระทัพพมัลลบุตรจักไม่ทำกรรมเช่นกล่าวมานี้” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถาม

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระทัพพมัลลบุตรว่า “ดูก่อนทัพพะ เธอจำได้ไหมว่าเป็นผู้ทำกรรมอย่างที่ภิกษุ เหล่านี้กล่าวหา”

ท่านพระทัพพมัลลบุตรกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ย่อมทรงทราบว่าข้าพระพุทธเจ้าเป็นฉันใด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระทัพพมัลลบุตรเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนทัพพะ เธอจำได้ไหมว่าเป็นผู้ทำกรรมอย่างที่ภิกษุเหล่านี้กล่าวหา”

ท่านพระทัพพมัลลบุตรกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ย่อมทรงทราบว่าข้าพระพุทธเจ้าเป็นฉันใด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระทัพพมัลลบุตรเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนทัพพะ เธอจำได้ไหมว่าเป็นผู้ทำกรรมอย่างที่ภิกษุเหล่านี้กล่าวหา”

ท่านพระทัพพมัลลบุตรกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ย่อมทรงทราบว่าข้าพระพุทธเจ้าเป็นฉันใด”

“ดูก่อนทัพพะ คนฉลาดย่อมไม่แก้คำกล่าวหาอย่างนี้ ถ้าเธอทำ ก็จงบอกว่าทำ ถ้าเธอไม่ได้ทำ ก็จงบอกว่าไม่ได้ทำ”

“พระพุทธเจ้าข้า ตั้งแต่ข้าพระพุทธเจ้าเกิดมายังไม่รู้จักเสพเมถุนธรรม แม้ทางความฝันเลย จะกล่าวไปไยถึงตอนตื่นอยู่เล่า”

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น พวกเธอจงสอบสวนภิกษุพวกนี้” ครั้นรับสั่งดังนี้ แล้วพระองค์ทรงลุกจากที่ประทับเสด็จเข้าพระวิหาร

หลังจากนั้น ภิกษุเหล่านั้นได้ทำการสอบสวนพระเมตติยะและพระภุมมชกะ เธอทั้งสองถูกสอบสวน จึงได้แจ้งเรื่องนี้แก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย ก็พวกท่านอ้างเอกเทศบางส่วน แห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นให้เป็นเพียงเลศแล้วใส่ความท่านพระทัพพมัลลบุตร ด้วยอาบัติปาราชิกหรือ”

พระเมตติยะและพระภุมมชกะรับว่า “อย่างนั้น ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระเมตติยะและพระภุมมชกะจึงได้อ้างเอกเทศบางส่วนแห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นพอเป็นเลศ แล้วใส่ความท่านพระทัพพมัลลบุตรด้วยอาบัติปาราชิกเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพระเมตติยะและพระภุมมชกะว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธออ้างเอกเทศบางส่วนแห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นพอเป็นเลศแล้วใส่ความพระทัพพมัลลบุตร ด้วยอาบัติปาราชิก จริงหรือ”

ภิกษุสองรูปนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้อ้างเอกเทศบางส่วนแห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นพอเป็นเล แล้วใส่ความพระทัพพมัลลบุตรด้วยอาบัติปาราชิกเล่า ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของพวกเธอนั้นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความเป็นอย่างอื่นของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพระเมตติยะและพระภุมมชกะโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมคล้อยตามแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๙๒] อนึ่ง ภิกษุใด ขัดใจ มีโทสะ ไม่แช่มชื่น อ้างเอกเทศบางส่วนแห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นพอเป็นเลศ ใส่ความภิกษุด้วยอาบัติปาราชิก ด้วยหมายว่า ‘ทำไฉน เราจึงจะยังเธอให้พ้นไปจากพรหมจรรย์นี้ได้’ ครั้นสมัยอื่นแต่นั้น อันผู้ใดผู้หนึ่งเชื่อก็ตาม ไม่เชื่อก็ตาม แต่อธิกรณ์นั้นเป็นเรื่องอื่นแท้ เอกเทศบางส่วนถูกเธออ้างพอเป็นเลศ และภิกษุยืนยันความผิดอยู่ เป็นสังฆาทิเสส

จบ เรื่องพระเมตติยะและพระภุมมชกะ

สิกขาบทวิภังค์

{๕๖๕} [๓๙๓] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง..ใด’คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่า

มีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะนี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ซึ่งภิกษุ หมายถึง ภิกษุอื่น

คำว่า ขัดใจ มีโทสะ คือ โกรธ ไม่พอใจ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจ

คำว่า ไม่แช่มชื่น คือ ไม่แช่มชื่น เพราะความโกรธนั้น เพราะโทสะนั้น เพราะความไม่พอใจนั้น และเพราะความไม่ชอบใจนั้น{๕๖๖} คำว่า อธิกรณ์เรื่องอื่น คือ เป็นอาบัติส่วนอื่น หรือเป็นอธิกรณ์ส่วนอื่น

อธิกรณ์เป็นเรื่องอื่นจากอธิกรณ์

{๕๖๗} อธิกรณ์ชื่อว่าเป็นส่วนอื่นแห่งอธิกรณ์อย่างไร คือ

๑. วิวาทาธิกรณ์เป็นส่วนอื่นจากอนุวาทาธิกรณ์ อาปัตตาธิกรณ์ และกิจจาธิกรณ์

๒. อนุวาทาธิกรณ์เป็นส่วนอื่นจากอาปัตตาธิกรณ์ กิจจาธิกรณ์ และวิวาทาธิกรณ์

๓. อาปัตตาธิกรณ์เป็นส่วนอื่นจากกิจจาธิกรณ์ วิวาทาธิกรณ์ และอนุวาทาธิกรณ์

๔. กิจจาธิกรณ์เป็นส่วนอื่นจากวิวาทาธิกรณ์ อนุวาทาธิกรณ์ และอาปัตตาธิกรณ์

อธิกรณ์ชื่อว่าเป็นส่วนอื่นแห่งอธิกรณ์อย่างนี้

อธิกรณ์เป็นเรื่องเดียวกับอธิกรณ์

{๕๖๘} อธิกรณ์ชื่อว่าเป็นส่วนเดียวกันแห่งอธิกรณ์อย่างไร คือ

๑. วิวาทาธิกรณ์เป็นส่วนเดียวกันกับวิวาทาธิกรณ์

๒. อนุวาทาธิกรณ์เป็นส่วนเดียวกันกับอนุวาทาธิกรณ์

๓. อาปัตตาธิกรณ์เป็นส่วนเดียวกันกับอาปัตตาธิกรณ์ก็มี เป็นส่วนอื่นจากอาปัตตาธิกรณ์ก็มี

อาปัตตาธิกรณ์เป็นเรื่องอื่นจากอาปัตตาธิกรณ์

อาปัตตาธิกรณ์ชื่อว่าเป็นเรื่องอื่นแห่งอาปัตตาธิกรณ์อย่างไร คือ

เมถุนธัมมปาราชิกาบัติเป็นเรื่องอื่นจากอทินนาทานปาราชิกาบัติ มนุสสวิคคหปาราชิกาบัติ และอุตตริมนุสสธรรมปาราชิกาบัติอทินนาทานปาราชิกาบัติเป็นเรื่องอื่นจากมสุสสวิคคหปาราชิกาบัติ อุตตริมนุสสธัมมปาราชิกาบัติ และเมถุนธัมมปาราชิกาบัติมนุสสวิคคหปาราชิกาบัติเป็นเรื่องอื่นจากอุตตริมนุสสธัมมปาราชิกาบัติ เมถุนธัมมปาราชิกาบัติ และอทินนาทานปาราชิกาบัติอุตตริมนุสสธัมมปาราชิกาบัติเป็นเรื่องอื่นจากเมถุนธัมมปาราชิกาบัติ อทินนาทานปาราชิกาบัติ และมนุสสวิคคหปาราชิกาบัติอาปัตตาธิกรณ์ชื่อว่าเป็นเรื่องอื่นแห่งอาปัตตาธิกรณ์อย่างนี้

อาปัตตาธิกรณ์เป็นเรื่องเดียวกับอาปัตตาธิกรณ์

ก็อาปัตตาธิกรณ์ชื่อว่าเป็นเรื่องเดียวกันกับอาปัตตาธิกรณ์อย่างไร คือ

เมถุนธัมมปาราชิกาบัติเป็นเรื่องเดียวกันกับเมถุนธัมมปาราชิกาบัติ

อทินนาทานปาราชิกาบัติเป็นเรื่องเดียวกันกับอทินนาทานปาราชิกาบัติ

มนุสสวิคคหปาราชิกาบัติเป็นเรื่องเดียวกันกับมนุสสวิคคหปาราชิกาบัติ

อุตตริมนุสสธัมมปาราชิกาบัติเป็นเรื่องเดียวกันกับอุตตริมนุสสธัมมปาราชิกาบัติ

อาปัตตาธิกรณ์ชื่อว่าเป็นเรื่องเดียวกันกับอาปัตตาธิกรณ์อย่างนี้

๔. กิจจาธิกรณ์เป็นส่วนเดียวกันกับกิจจาธิกรณ์

อธิกรณ์ชื่อว่าเป็นส่วนเดียวกันกับอธิกรณ์อย่างนี้

เลศ ๑๐ อย่าง

{๕๖๙} [๓๙๔] ที่ชื่อว่า เลศ ในคำว่า อ้างเอกเทศบางส่วน... พอเป็นเลศ นั้น อธิบายว่า เลศมี ๑๐ อย่าง ได้แก่ เลศคือชาติกำเนิด ๑ เลศคือชื่อ ๑ เลศคือวงค์ตระกูล ๑ เลศคือลักษณะ ๑ เลศคืออาบัติ ๑ เลศคือบาตร ๑ เลศคือจีวร ๑ เลศคืออุปัชฌาย์ ๑ เลศคืออาจารย์ ๑ เลศคือเสนาสนะ ๑

อธิบายเลศ ๑๐ อย่าง

{๕๗๐} [๓๙๕] ที่ชื่อว่า เลศคือชาติกำเนิด อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะกษัตริย์ต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะกษัตริย์ รูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะกษัตริย์ ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะพราหมณ์ ... ได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะแพศย์ ... ได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะศูทรต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะศูทรรูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้เป็นวรรณะศูทร ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๑} [๓๙๖] ที่ชื่อว่า เลศคือชื่อ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นพระพุทธรักขิต .... ได้เห็นพระธรรมรักขิต ... ได้เห็นพระสังฆรักขิตต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นพระสังฆรักขิตรูปอื่นเข้า ได้โจทว่า

“ข้าพเจ้าได้เห็นพระสังฆรักขิต ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๒} [๓๙๗] ที่ชื่อว่า เลศคือวงศ์ตระกูล อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุตระกูลโคตมะ ... ได้เห็นภิกษุตระกูลโมคคัลลานะ ... ได้เห็นภิกษุตระกูลกัจจายนะ ... ได้เห็นภิกษุตระกูลวาสิฏฐะต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุตระกูลวาสิฏฐะรูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุตระกูลวาสิฏฐะ ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี

สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๓} [๓๙๘] ที่ชื่อว่า เลศคือลักษณะ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุร่างสูง ... ได้เห็นภิกษุร่างเตี้ย ... ได้เห็นภิกษุผิวดำ ... ได้เห็นภิกษุผิวขาว ต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุผิวขาวรูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผิวขาว ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

{๕๗๔} [๓๙๙] ที่ชื่อว่า เลศคืออาบัติ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุต้องลหุกาบัติ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

{๕๗๕} [๔๐๐] ที่ชื่อว่า เลศคือบาตร อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้ใช้บาตรโลหะ ... ได้เห็นภิกษุผู้ใช้บาตรดินเหนียว ... ได้เห็นภิกษุผู้ใช้บาตรเคลือบ ... ได้เห็นภิกษุผู้ใช้บาตรดินธรรมดาต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุผู้ใช้บาตรดินธรรมดารูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้ใช้บาตรดินธรรมดาต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๖} [๔๐๑] ที่ชื่อว่า เลศคือจีวร อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้ใช้ผ้าบังสุกุลจีวร ... ได้เห็นภิกษุผู้ใช้ผ้าคฤหบดีจีวรต้องอาบัติปาราชิก

ครั้นเห็นภิกษุผู้ใช้ผ้าคฤหบดีจีวรรูปอื่นเข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้ใข้ผ้าคฤหบดีจีวรต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๗} [๔๐๒] ที่ชื่อว่า เลศคืออุปัชฌาย์ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้เป็นสัทธิวิหาริกของพระอุปัชฌาย์ผู้มีชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นสัทธิวิหาริกรูปอื่นของพระอุปัชฌาย์ชื่อนี้เข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้เป็นสัทธิวิหาริกของพระอุปัชฌาย์ชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

{๕๗๘} [๔๐๓] ที่ชื่อว่า เลศคืออาจารย์ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้อันเตวาสิกของพระอาจารย์ผู้มีชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นอันเตวาสิกรูปอื่นของพระอาจารย์ชื่อนี้เข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้เป็นอันเตวาสิกของพระอาจารย์ชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๗๙} [๔๐๔] ที่ชื่อว่า เลศคือเสนาสนะ อธิบายว่า ภิกษุผู้โจทก์ได้เห็นภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของคฤหบดีชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิก ครั้นเห็นภิกษุรูปอื่นผู้อยู่ในเสนาสนะของคฤหบดีชื่อนี้เข้า ได้โจทว่า “ข้าพเจ้าได้เห็นภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของคฤหบดีชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” ต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด{๕๘๐} [๔๐๕] คำว่า ด้วยอาบัติปาราชิก คือ ด้วยปาราชิกธรรมทั้ง ๔ สิกขาบท สิกขาบทใดสิกขาบทหนึ่ง

คำว่า ใส่ความ ได้แก่ โจทเองก็ตาม สั่งให้โจทก็ตาม

คำว่า ทำไฉนเราจึงจะยังเธอให้พ้นไปจากพรหมจรรย์นี้ได้ ความว่า ให้พ้นไปจากภาวะภิกษุ ให้พ้นไปจากสมณธรรม ให้พ้นไปจากศีลขันธ์ ให้พ้นไปจากคุณคือตบะ

{๕๘๑} คำว่า ครั้นสมัยอื่นแต่นั้น ความว่า เมื่อผ่านขณะ คราว ครู่หนึ่ง ที่ภิกษุนั้นถูกใส่ความไปแล้ว

คำว่า อันผู้ใดผู้หนึ่งเชื่อก็ตาม คือ ภิกษุนั้นถูกใส่ความด้วยเรื่องใด มีคนเชื่อในเรื่องนั้นก็ตาม

คำว่า ไม่เชื่อก็ตาม คือ ไม่มีใคร ๆ พูดถึงภิกษุนั้น

{๕๘๒} คำว่า อธิกรณ์ ได้แก่ อธิกรณ์ ๔ อย่าง คือ วิวาทาธิกรณ์ ๑ อนุวาทาธิกรณ์ ๑ อาปัตตาธิกรณ์ ๑ กิจจาธิกรณ์ ๑

{๕๘๓} คำว่า เอกเทศบางส่วนพอเป็นเลศ ความว่า อ้างเลศอย่างใดอย่างหนึ่งในเลศ ๑๐ อย่างนั้น

{๕๘๔} คำว่า และภิกษุยืนยันความผิดอยู่ ความว่า ภิกษุกล่าวยอมรับว่า “ข้าพเจ้าพูดพล่อย ๆ พูดเท็จ พูดไม่จริง ข้าพเจ้าไม่รู้พูดไปแล้ว”

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต เรียกเข้าหมู่เพื่ออาบัตินั้น ไม่ใช่คณะมากรูป ไม่ใช่บุคคลรูปเดียว เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส คำว่า สังฆาทิเสส เป็นการขนานนาม คือ เป็นชื่อของหมวดอาบัตินั้นแล แม้เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

เอเกกมูลจักร โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

{๕๘๕} [๔๐๖] ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูดภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูดภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้

อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูดภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูดภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติถุลลัจจัย

{๕๘๖} ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัย ว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี

ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้อํงอาบัติปาฏิเทสนียะ มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติ

ปาฏิเทสนียะ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... ว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ถ้าโจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

{๕๘๗} [๔๐๗] ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์

นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติสังฆาทิเสสว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติถุลลัจจัย

{๕๘๘} ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติถุลลัจจัยว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติปาจิตตีย์ว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติปาฏิเทสนียะว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติทุกกฏว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

สั่งให้โจทภิกษุผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติทุพภาสิต ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

ภิกษุผู้โจทก์เห็นภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติสังฆาทิเสส ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติถุลลัจจัย ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติปาฏิเทสนียะ ... มีความเห็นในอาบัติทุพภาสิตว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ถ้าสั่งให้โจทเธอด้วยอาบัติปาราชิกว่า “ท่านไม่เป็นสมณะ ท่านไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน” แม้อย่างนี้ อธิกรณ์นั้นย่อมเป็นอาบัติส่วนอื่น และภิกษุอ้างเอาเป็นเลศต้องอาบัติสังฆาทิเสสทุก ๆ คำพูด

อนาปัตติวาร

{๕๘๙} [๔๐๘] ภิกษุผู้สำคัญว่าเป็นอย่างนั้น โจทเองก็ดี สั่งให้โจทผู้อื่นก็ดี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุติยทุฏฐโทสสิกขาบทที่ ๙

๑๐. สังฆเภทสิกขาบท

ว่าด้วยการทำลายสงฆ์

เรื่องพระเทวทัต

{๕๙๐} [๔๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พระเทวทัตเข้าไปหาพระโกกาลิกะ พระกฏโมรกติสสกะ พระขัณฑเทวีบุตร และพระสมุทททัตตะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะพระโกกาลิกะ พระกฏโมรกติสสกะ พระขัณฑเทวีบุตร และพระสมุทททัตตะดังนี้ว่า “มาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจักทำลายสงฆ์ทำลายจักรของพระสมณโคดมกัน”เมื่อพระเทวทัตกล่าวอย่างนี้แล้ว พระโกกาลิกะได้กล่าวกะพระเทวทัตดังนี้ว่า “อาวุโส พระสมณโคดมมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมาก พวกเราจักทำลายสงฆ์ทำลายจักรของพระสมณโคดมได้อย่างไรเล่า”

วัตถุ ๕ ประการ

พระเทวทัตกล่าวว่า “มาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจักเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมแล้วทูลขอวัตถุ ๕ ประการว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญคุณแห่งความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย วัตถุ ๕ ประการเหล่านี้ย่อมเป็นไปเพื่อความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานพระวโรกาส