เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี เล่ม ๑

๖. กุฏิการสิกขาบท

ว่าด้วยการสร้างกุฎี

เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี

{๔๙๔} [๓๔๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีให้สร้างกุฎีซึ่งมีเครื่องอุปกรณ์ที่ตนขอเขามา ไม่มีเจ้าภาพสร้างให้ สร้างเป็นของส่วนตัว ไม่มีกำหนดขนาดกุฎีเหล่านั้นไม่แล้วเสร็จ พวกเธอจึงต้องวิงวอนออกปากขอเขาอยู่ร่ำไปว่า “ท่านทั้งหลายจงให้คนงาน ให้แรงงาน ให้โค ให้เกวียน ให้มีด ให้ขวาน ให้ผึ่ง ให้จอบ ให้สิ่ว ให้เถาวัลย์ ให้ไม้ไผ่ ให้หญ้ามุงกระต่าย ให้หญ้าแฝก ให้หญ้าสามัญ ให้ดิน” ดังนี้เป็นต้นพวกชาวบ้านที่ถูกเบียดเบียนด้วยการวิงวอนออกปากขอพอพบเห็นภิกษุทั้งหลายเข้าก็หวาดเสียวบ้าง สะดุ้งบ้าง หลบหนีไปบ้าง เดินเลี่ยงไปบ้าง เมินหน้าหนีบ้าง ปิดประตูบ้านบ้าง แม้พบแม่โคเข้าก็รีบหนีด้วยสำคัญว่าเป็นภิกษุบ้าง

{๔๙๕} ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะจำพรรษาอยู่ในพระนครราชคฤห์ ออกเดินทางมุ่งไปเมืองอาฬวี เที่ยวจาริกไปโดยลำดับจนถึงเมืองอาฬวีแล้วทราบว่า ท่านพักอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ในเมืองอาฬวีนั้น ครั้นเวลาเช้า ท่านพระมหากัสสปะครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตในเมืองอาฬวี ประชาชนเห็นท่านพระมหากัสสปะแล้วหวาดเสียวบ้าง สะดุ้งบ้าง หลบหนีไปบ้าง เดินเลี่ยงไปบ้าง เมินหน้าหนีบ้าง ปิดประตูบ้านบ้าง ครั้นท่านพระมหากัสสปะเที่ยวบิณฑบาตไปในเมืองอาฬวีหลังฉันอาหาร กลับจากบิณฑบาตแล้ว เรียกภิกษุทั้งหลายมาถามว่า “ท่านทั้งหลาย เมื่อก่อนเมืองอาฬวีนี้มีอาหารบริบูรณ์ หาบิณฑบาตได้ง่าย ภิกษุสงฆ์ครองชีพ

ด้วยการถือบาตรแสวงหาก็ทำได้ง่าย มาบัดนี้เมืองอาฬวีมีภิกษาหาได้ยาก หาบิณฑบาตได้ยาก ภิกษุสงฆ์จะครองชีพด้วยการถือบาตรแสวงหาก็ทำไม่ได้ง่าย อะไรเป็นเหตุอะไรเป็นปัจจัยให้เมืองอาฬวีนี้มีภิกษาหาได้ยาก หาบิณฑบาตได้ยาก ภิกษุสงฆ์จะครองจีวรด้วยการถือบาตรแสวงหาก็ทำไม่ได้ง่าย” จึงภิกษุเหล่านั้นได้กราบเรียนเรื่องนั้นให้ท่านพระมหากัสสปะทราบแล้ว

{๔๙๖} [๓๔๓] คราวนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระนครราชคฤห์ตามพระพุทธาภิรมย์แล้ว เสด็จจาริกโดยหนทางอันจะไปสู่เมืองอาฬวี เมื่อเสด็จจาริกโดยลำดับ ได้เสด็จถึงเมืองอาฬวีแล้ว ทราบว่า พระองค์ประทับอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ในเมืองอาฬวีนั้น จึงท่านพระมหากัสสปะได้เข้าไปเฝ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับนั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุชาวเมืองอาฬวีว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอให้สร้างกุฎีซึ่งมีเครื่องอุปกรณ์ที่ตนขอเขามา ไม่มีเจ้าภาพสร้างให้ สร้างเป็นของส่วนตัว ไม่มีกำหนดขนาด กุฎีเหล่านั้นไม่แล้วเสร็จ พวกเธอจึงต้องวิงวอนออกปากขอเขาอยู่ร่ำไปว่า ‘ท่านทั้งหลาย จงให้คนงาน ให้แรงงาน ให้โค ให้เกวียน ให้มีด ให้ขวาน ให้ผึ่ง ให้จอบ ให้สิ่ว ให้เถาวัลย์ ให้ไม้ไผ่ ให้หญ้ามุงกระต่าย ให้หญ้าแฝก ให้หญ้าสามัญ ให้ดิน’ ดังนี้เป็นต้น พวกชาวบ้านที่ถูกเบียดเบียน ด้วยการวิงวอนออกปากขอพอพบเห็นภิกษุทั้งหลายเข้า ก็หวาดเสียวบ้าง สะดุ้งบ้าง หลบหนีไปบ้าง เดินเลี่ยงไปบ้าง เมินหน้าหนีบ้าง ปิดประตูบ้านบ้าง แม้พบแม่โคเข้าก็รีบหนีด้วยสำคัญว่าเป็นภิกษุบ้าง” ดังนี้ จริงหรือ”ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนพวกเธอจึงได้ให้สร้างกุฎีซึ่งมีเครื่องอุปกรณ์ที่ตนขอเขามา ไม่มีเจ้าภาพสร้างให้ สร้างเป็นของส่วนตัว ไม่มีกำหนดขนาด กุฎีเหล่านั้นไม่แล้วเสร็จ พวกเธอจึงต้องวิงวอนออกปากขอเขาอยู่ร่ำไปว่า ‘ท่านทั้งหลายจงให้คนงาน ให้แรงงาน ให้โค ให้เกวียน ให้มีด ให้ขวาน ให้ผึ่ง ให้จอบ ให้สิ่ว ให้เถาวัลย์ ให้ไม้ไผ่ ให้หญ้ามุงกระต่าย ให้หญ้าแฝก ให้หญ้าสามัญ ให้ดิน’ ดังนี้เป็นต้น ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว

โดยที่แท้ การกระทำของพวกเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ความเป็นคนบำรุงยาก ความเป็นคนมักมาก ความเป็นคนไม่สันโดษ ความคลุกคลี ความเกียจคร้าน ตรัสคุณแห่งความเป็นคนเลี้ยงง่าย ความเป็นคนบำรุงง่าย ความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยายแล้ว ทรงทำธรรมีกถาที่เหมาะสม คล้อยตามสมแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

ตรัสเรื่องฤๅษีสองพี่น้อง

{๔๙๗} [๓๔๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ฤๅษีสองพี่น้องอาศัยแม่นํ้าคงคาพำนักอยู่ ครั้งนั้น มณีกัณฐนาคราชขึ้นจากแม่น้ำคงคาเข้าไป

หาฤๅษีผู้น้องถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ใช้ขนดวงรอบฤๅษีผู้น้อง ๗ รอบ แผ่พังพานใหญ่อยู่เหนือศีรษะ เพราะความกลัวนาคราชนั้น ฤๅษีผู้น้องจึงได้ซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๅ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นฤๅษีผู้พี่เห็นฤๅษีผู้น้องซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นจึงได้ไต่ถามว่า ‘เหตุไรเธอจึงซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น’ฤๅษีผู้น้องตอบว่า ‘ท่านพี่ มณีกัณฐนาคราชขึ้นจากแม่นํ้าคงคาเข้ามาหาน้องถึงสถานที่นี้ ครั้นแล้วได้ใช้ขนดวงรอบน้องไว้ ๗ รอบ แผ่พังพานใหญ่อยู่เหนือศีรษะ เพราะความกลัวนาคราชนั้น น้องจึงได้ซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็น’ฤๅษีผู้พี่ถามว่า ‘น้องรัก เธอต้องการไม่ให้นาคราชนั้นมาไหม’

ฤๅษีผู้น้องตอบว่า ‘ท่านพี่ น้องต้องการไม่ให้นาคราชนั้นมา’

ฤๅษีผู้พี่ถามต่อว่า ‘ก็เธอเห็นนาคราชนั้นมีอะไรบ้างเล่า น้องรัก’

ฤๅษีผู้น้องตอบว่า ‘น้องเห็นมีแก้วมณีประดับอยู่ที่คอ ท่านพี่’

ฤๅษีผู้พี่กล่าวว่า ‘ถ้าเช่นนั้น เธอจงขอแก้วมณีกะนาคราชนั้นว่า ‘ท่านจงให้แก้วมณีแก่อาตมา อาตมาต้องการแก้วมณี’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นมณีกัณฐนาคราชขึ้นจากแม่นํ้าคงคาเข้าไปหาฤๅษีผู้น้องถึงที่อยู่ ครั้นแล้วหยุดอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ฤๅษีผู้น้องได้เอ่ยขอแก้วมณีกะมณีกัณฐนาคราชว่า ‘ขอท่านจงให้แก้วมณีแก่อาตมา อาตมาต้องการแก้วมณี’จึงมณีกัณฐนาคราชรำพึงว่า ‘ภิกษุขอแก้วมณี ภิกษุต้องการแก้วมณี’ จึงได้รีบกลับไป

มณีกัณฐนาคราชขึ้นจากแม่นํ้าคงคาเข้าไปหาฤๅษีผู้น้องถึงที่อยู่เป็นครั้งที่ ๒ ฤๅษีผู้น้องเห็นมณีกัณฐนาคราชมาแต่ไกล ได้กล่าวขอแก้วมณีกะมณีกัณฐนาคราชว่า ‘ขอท่านจงให้แก้วมณีแก่อาตมา อาตมาต้องการแก้วมณี’ มณีกัณฐนาคราชก็รำพึงว่า ‘ภิกษุขอแก้วมณี ภิกษุต้องการแก้วมณี’ จึงกลับแต่ที่ไกลนั้นเทียว

มณีกัณฐนาคราชขึ้นจากแม่น้ำคงคาเข้าไปหาฤๅษีผู้น้องถึงที่อยู่เป็นครั้งที่ ๓ ฤๅษีผู้น้องเห็นมณีกัณฐนาคราชมาแต่ไกล ได้กล่าวขอแก้วมณีกะมณีกัณฐนาคราชว่า ‘ขอท่านจงให้แก้วมณีแก่อาตมา อาตมาต้องการแก้วมณี’

ลำดับนั้น มณีกัณฐนาคราชได้กล่าวตอบฤๅษีผู้น้องเป็นคาถาความว่า

ข้าวและน้ำที่ดียิ่งเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้ามากมาย เพราะเหตุแห่ง

แก้วมณีดวงนี้ ข้าพเจ้าให้แก้วนั้นแก่ท่านไม่ได้ ท่านเป็นคนขอ

เกินไป ข้าพเจ้าจักไม่มาสู่อาศรมของท่านอีกแล้ว ท่านขอแก้ว

มณีข้าพเจ้า ทำให้ข้าพเจ้าสะดุ้งกลัว เป็นเหมือนคนหนุ่มที่ถือ

ดาบซึ่งลับดีแล้วบนหินลับ ข้าพเจ้าจักไม่ให้แก้วมณีนั้นแก่ท่าน

ท่านเป็นคนขอเกินไป ข้าพเจ้าจักไม่มาสู่อาศรมของท่านอีกแล้ว

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น มณีกัณฐนาคราชได้จากไปพลางรำพึงว่า ‘ภิกษุขอแก้วมณี ภิกษุต้องการแก้วมณี’ ครั้นจากไปอย่างนั้นแล้วก็ไม่กลับมาอีกเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต่อมาฤๅษีผู้น้องได้ซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นยิ่งกว่าเก่า เพราะไม่ได้เห็นนาคราชผู้น่าดูนั้น ฤๅษีผู้พี่ได้เห็นฤๅษีผู้น้องซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นยิ่งกว่าเก่า จึงได้ถามดูว่า ‘เพราะเหตุไร เธอจึงซูบผอม เศร้าหมอง มีผิวพรรณคลํ้า มีผิวเหลืองขึ้น ๆ มีตัวสะพรั่งด้วยเส้นเอ็นยิ่งกว่าเก่า’ ฤๅษีผู้น้องตอบว่า ‘เพราะไม่ได้เห็นนาคราชผู้น่ารักนั้น’

จึงฤๅษีผู้พี่ได้กล่าวกะฤๅษีผู้น้องเป็นคาถาความว่า

บุคคลรู้ว่าสิ่งใดเป็นที่รักของเขา ไม่ควรขอสิ่งนั้น อนึ่ง

คนย่อมเป็นที่เกลียดชัง ก็เพราะขอจัด นาคที่ถูกพราหมณ์ขอ

แก้วมณี จึงไม่มาให้พราหมณ์นั้นเห็นอีกเลย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การวิงวอนออกปากขอ ยังไม่เป็นที่พอใจของสัตว์ดิรัจฉานเหล่านั้นเลย ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้เป็นมนุษย์เล่า

ตรัสเรื่องนกฝูงใหญ่

{๔๙๘} [๓๔๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ในไพรสณฑ์แห่งหนึ่งเชิงภูเขาหิมพานต์ ณ สถานที่ไม่ห่างไพรสณฑ์นั้น มีหนองนํ้าใหญ่อยู่ ครั้งนั้น นกฝูงใหญ่เที่ยวหาอาหารที่หนองนํ้านั้นตอนกลางวัน ครั้นเวลาเย็น ก็เข้าไปอาศัยไพรสณฑ์นั้นอยู่ ภิกษุนั้นถูกเสียงนกฝูงนั้นรบกวน จึงเข้าไปหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กราบไหว้เรา แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง เราได้ถามภิกษุนั้นว่า ‘ดูก่อนภิกษุ เธอยังพอทนได้หรือ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้หรือ เธอเดินทางมาด้วยความลำบากไม่มากหรือ ก็นี่เธอมาจากไหนเล่า’ภิกษุนั้นกราบทูลว่า ‘ยังพอทนได้อยู่ ยังพอให้อัตภาพเป็นไปได้ พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระพุทธเจ้าเดินทางมาด้วยความลำบากเล็กน้อย พระพุทธเจ้าข้า มีไพรสณฑ์ใหญ่อยู่ข้างภูเขาหิมพานต์ ณ สถานที่ไม่ห่างไพรสณฑ์นั้นแล มีหนองน้ำใหญ่ นกฝูงใหญ่เที่ยวหาอาหารที่หนองน้ำนั้นตอนกลางวัน ครั้นเวลาเย็นก็เข้าไปอาศัยไพรสณฑ์นั้นอยู่ ข้าพระพุทธเจ้า ถูกเสียงนกฝูงนั้นรบกวน จึงมาจากไพรสณฑ์นั้น พระพุทธเจ้าข้า’‘ดูก่อนภิกษุ ก็เธอต้องการไม่ให้นกฝูงนั้นมาหรือ’

‘ข้าพระพุทธเจ้าต้องการไม่ให้นกฝูงนั้นมา พระพุทธเจ้าข้า’

‘ดูก่อนภิกษุ ถ้าเช่นนั้น เธอจงกลับไปที่ไพรสณฑ์นั้น เข้าอาศัยไพรสณฑ์นั้นแล้ว ในปฐมยามแห่งราตรีจงประกาศสามครั้งว่า ‘แน่ะนกผู้เจริญทั้งหลาย ขอนกทั้งหลายบรรดาที่อาศัยอยู่ในไพรสณฑ์นี้มีประมาณเท่าใดจงฟังเรา เราต้องการขน นกทั้งหลายจงให้ขนแก่เราตัวละหนึ่งขน’ ในมัชฌิมยามแห่งราตรีก็จงประกาศสามครั้งว่า ‘แน่ะนกผู้เจริญทั้งหลาย ขอนกทั้งหลายบรรดาที่อาศัยอยู่ในไพรสณฑ์นี้มีประมาณเท่าใด จงฟังเรา เราต้องการขน นกทั้งหลายจงให้ขนแก่เราตัวละหนึ่งขน’ ในปัจฉิมยาม แห่งราตรีก็จงประกาศสามครั้งว่า ‘แน่ะนกผู้เจริญทั้งหลาย นกทั้งหลาย บรรดาที่อาศัยอยู่ในไพรสณฑ์นี้มีประมาณเท่าใดจงฟังเรา เราต้องการขน นกทั้งหลายจงให้ขนแก่เราตัวละหนึ่งขน’

จึงภิกษุรูปนั้นกลับไปที่ไพรสณฑ์นั้น เข้าอาศัยไพรสณฑ์นั้นแล้ว ในปฐมยามแห่งราตรีประกาศสามครั้ง ในมัชฌิมยามแห่งราตรีก็ประกาศสามครั้ง ในปัจฉิมยามแห่งราตรีก็ประกาศสามครั้งว่า ‘แน่ะนกผู้เจริญทั้งหลาย ขอนกทั้งหลายบรรดาที่อาศัยอยู่ในไพรสณฑ์นี้มีประมาณเท่าใด จงฟังเรา เราต้องการขน นกทั้งหลายจงให้ขนแก่เราตัวละหนึ่งขน’

ครั้นนกฝูงนั้นทราบว่า ‘ภิกษุขอขน ภิกษุต้องการขน’ ก็ได้บินหนีไปจากไพรสณฑ์นั้น ครั้นหนีไปอย่างนั้นแล้วก็ไม่กลับมาอีกเลย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ขึ้นชื่อว่าการวิงวอนออกปากขอยังไม่เป็นที่พึงใจของพวกสัตว์ดิรัจฉานเหล่านั้นเลย ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้เป็นมนุษย์เล่า

ตรัสเรื่องรัฏฐปาลกุลบุตร

{๔๙๙} [๓๔๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว บิดาของรัฏฐปาลกุลบุตรได้กล่าวถามรัฏฐปาลกุลบุตรเป็นคาถาความว่า

พ่อรัฏฐปาละ เออก็คนเป็นอันมากพากันมาขอพ่อ ทั้งที่

พ่อไม่รู้จัก ไฉนเจ้าจึงไม่ขอพ่อเล่า

(รัฏฐปาลกุลบุตรได้กล่าวตอบบิดาเป็นคาถาความว่า)

ผู้ขอย่อมไม่เป็นที่รักของผู้ถูกขอ ฝ่ายผู้ถูกขอ เมื่อไม่ให้

ก็ย่อมไม่เป็นที่รักของผู้ขอ เพราะฉะนั้น ลูกจึงไม่ขอพ่อ ขอ

อย่าให้ลูกเป็นที่เกลียดชังของพ่อเลย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รัฏฐปาลกุลบุตรยังกล่าวกับบิดาของตนอย่างนี้ ก็จะป่วยกล่าวไปไยถึงผู้อื่นกล่าวกับผู้อื่นเล่า

{๕๐๐} [๓๔๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โภคสมบัติของคฤหัสถ์รวบรวมได้ยาก แม้ได้มาแล้วก็ยังยากที่จะเฝ้ารักษา ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ก็เมื่อโภคสมบัตินั้นอันคฤหัสถ์รวบรวมได้ยาก แม้เขาได้มาแล้วก็ยังยากที่จะดูแลรักษาอย่างนี้ ไฉนพวกเธอจึงได้มีการวิงวอนออกปากขอเขาหลายครั้งหลายคราวดังนี้ว่า ‘ขอท่านทั้งหลายจงให้คนงาน ให้แรงงาน ให้โค ให้เกวียน ให้มีด ให้ขวาน ให้ผึ่ง ให้จอบ ให้สิ่ว ให้เถาวัลย์ ให้ไม้ไผ่ ให้หญ้ามุงกระต่าย ให้หญ้าแฝก ให้หญ้าสามัญ ให้ดิน’ ดังนี้เป็นต้นเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของพวกเธอนั้นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุชาวเมืองอาฬวีโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๔๘] อนึ่ง ภิกษุผู้จะสร้างกุฎีอันไม่มีเจ้าภาพสร้างให้ สร้างเป็นของส่วนตัวด้วยการขอเขามาเอง พึงสร้างให้ได้ประมาณ ประมาณในการสร้างกุฎีนั้นดังนี้ โดยยาว ๑๒ คืบ โดยกว้างในร่วมใน ๗ คืบโดยคืบพระสุคต พึงนำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ภิกษุเหล่านั้น พึงแสดงพื้นที่อันไม่มีอันตราย มีชานโดยรอบ หากภิกษุสร้างกุฎีด้วยการขอเขามาเอง ในที่มีอันตราย หาชานโดยรอบมิได้ หรือไม่นำภิกษุทั้งหลายไปเพื่อแสดงพื้นที่ให้ หรือสร้างให้เกินประมาณ เป็นสังฆาทิเสส

จบ เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี

สิกขาบทวิภังค์

{๕๐๑} [๓๔๙] ที่ชื่อว่า การขอเขามาเอง คือ ขอคนบ้าง แรงงานบ้าง โคบ้าง เกวียนบ้าง มีดบ้าง ขวานบ้าง ผึ่งบ้าง จอบบ้าง สิ่วบ้าง ... (เถาวัลย์บ้าง ไม้ไผ่บ้าง หญ้ามุงกระต่ายบ้าง หญ้าแฝกบ้าง) หญ้าสามัญบ้าง ดินบ้าง ด้วยตนเอง

ที่ชื่อว่า กุฎี ได้แก่ ที่อยู่ซึ่งโบกฉาบปูนไว้เฉพาะภายในก็ตาม ซึ่งโบกฉาบปูนไว้เฉพาะภายนอกก็ตาม ซึ่งโบกฉาบปูนไว้ทั้งภายในทั้งภายนอกก็ตาม

คำว่า สร้าง คือ สร้างเองก็ตาม ใช้ให้คนอื่นสร้างก็ตาม

คำว่า อันไม่มีเจ้าภาพสร้างให้ คือ ไม่มีใครอื่นเป็นเจ้าของถวาย ไม่ว่าจะเป็นหญิงหรือชาย เป็นคฤหัสถ์หรือเป็นบรรพชิต

คำว่า เป็นของส่วนตัว คือ เพื่อประโยชน์ส่วนตัว

คำว่า พึงสร้างให้ได้ประมาณ ประมาณในการสร้างกุฎีนั้นดังนี้ โดยยาว ๑๒ คืบโดยคืบพระสุคต นั้น คือ ด้วยการวัดด้านนอกฝาผนัง