สิกขาบทที่ ๘ เรื่องภิกษุ ๒ รูป เล่ม ๒

๘. เวหาสกุฏิสิกขาบท

ว่าด้วยกุฏิมีชั้นลอย

เรื่องภิกษุ ๒ รูป

{๓๙๒} [๑๒๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุ ๒ รูปอยู่บนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์ รูปหนึ่งอยู่ชั้นล่าง รูปหนึ่งอยู่ชั้นบน ภิกษุผู้อยู่ชั้นบนนั่งทับเตียงที่มีขาเสียบไว้อย่างแรง ขาเตียงตกลงไปโดนศรีษะภิกษุผู้อยู่ชั้นล่าง ภิกษุนั้นส่งเสียงร้องลั่น ภิกษุทั้งหลายพากันวิ่งเข้าไปถามภิกษุนั้นว่า “คุณส่งเสียงร้องลั่นทำไม อาวุโส” จึงภิกษุนั้นได้ชี้แจงเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุจึงนั่งทับเตียงอันมีขาเสียบไว้อย่างแรงบนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์เล่า” จึงพากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่าเธอนั่งทับเตียงอันมีขาเสียบไว้อย่างแรงบนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์ จริงหรือ”

ภิกษุนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นั่งทับเตียงอันมีขาเสียบไว้อย่างแรง บนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์เล่า” การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๓๐] อนึ่ง ภิกษุใดนั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ซึ่งเตียงก็ดี ตั่งก็ดีอันมีขาเสียบไว้ บนกุฏิมีชั้นลอยในวิหารอันเป็นของสงฆ์ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๙๓} [๑๓๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ... คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้วิหารที่ชื่อว่า เป็นของสงฆ์ ได้แก่ วิหารที่เขาถวายแล้วบริจาคแล้วแก่สงฆ์

{๓๙๔} ที่ชื่อว่า กุฏิมีชั้นลอย ได้แก่ กุฏิมีชั้นลอยที่สูงไม่กระทบศีรษะของบุรุษขนาดปานกลาง

เตียงที่ชื่อว่า มีขาเสียบไว้ คือ เตียงที่เสียบขาไว้ในตัวเตียง

ตั่งที่ชื่อว่า มีขาเสียบไว้ คือ ตั่งที่เสียบขาไว้ในตัวตั่ง

คำว่า นั่งทับ คือ นั่งทับบนเตียงหรือตั่งนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า นอนทับ คือ นอนทับบนเตียงหรือตั่งนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๙๕} [๑๓๒] วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ซึ่งเตียงก็ดี ตั่งก็ดี อันมีขาเสียบไว้ บนกุฏิมีชั้นลอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสงสัย นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ซึ่งเตียงก็ดี ตั่งก็ดี อันมีขาเสียบไว้ บนกุฏิมีชั้นลอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์วิหารเป็นของสงฆ์ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล นั่งทับก็ดี นอนทับก็ดี ซึ่งเตียงก็ดี ตั่งก็ดี อันมีขาเสียบไว้ บนกุฏิมีชั้นลอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของสงฆ์ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

วิหารเป็นของบุคคล ภิกษุสำคัญว่าเป็นของบุคคล ต้องอาบัติทุกกฏในเพราะเป็นของบุคคลของผู้อื่น

ไม่ต้องอาบัติในเพราะเป็นของบุคคลของตน

อนาปัตติวาร

{๓๙๖} [๑๓๓] ไม่ใช่กุฏิมีชั้นลอย ๑ ชั้นลอยสูงพอกระทบศีรษะ ๑ ข้างล่างไม่ได้ใช้เป็นที่อยู่ ๑ ข้างบนปูพื้นไว้ ๑ ขาเตียงขาตั่งได้ตรึงสลักไว้ ๑ ภิกษุยืนบนเตียงตั่งนั้นหยิบจีวรหรือพาดจีวรได้ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ เวหาสกุฏิสิกขาบทที่ ๘

๙. มหัลลกวิหารสิกขาบท

ว่าด้วยการสร้างวิหารใหญ่

เรื่องพระฉันนะ

{๓๙๗} [๑๓๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น มหาอำมาตย์ผู้เป็นอุปัฏฐากของท่านพระฉันนะให้สร้างวิหารถวายท่านพระฉันนะ แต่ท่านพระฉันนะสั่งให้มุงให้โบกฉาบวิหารที่สร้างสำเร็จแล้วบ่อยครั้ง วิหารหนักเกินไป จึงได้ทะลายลงมา ลำดับนั้น ท่านพระฉันนะมัวสาละวนรวบรวมหญ้าและไม้อยู่ ได้ทำให้นาข้าวเหนียวของพราหมณ์คนหนึ่งเสียหายแล้ว พราหมณ์นั้นจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าทั้งหลายจึงได้ทำให้นาข้าวเหนียวของเราเสียหายเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินพราหมณ์นั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะจึงได้ให้มุงให้โบกฉาบวิหารที่สร้างสำเร็จแล้วบ่อยครั้งเล่า วิหาร หนักเกินไปจึงได้ทะลายลงมา” จึงพากันตำหนิท่านพระฉันนะโดยอเนกปริยาย แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระฉันนะว่า “ดูก่อนฉันนะ ทราบมาว่าเธอให้มุงให้โบกฉาบวิหารที่สร้างสำเร็จแล้วบ่อยครั้ง วิหารหนักเกินไปจึงได้ทะลายลงมา จริงหรือ”

ท่านพระฉันนะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้ให้มุงให้โบกฉาบวิหารที่สร้างสำเร็จแล้วบ่อยครั้งเล่า วิหารหนักเกินไปจึง