สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๓ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๕ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๗ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ สิกขาบทที่ ๘ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีขอนํ้ามัน

{๔๘๙} [๑๒๓๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอน้ำมันมาฉันชาวบ้านพากันเพ่งโทษติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนํ้ามันมาฉันกันเล่า อาหารที่ดี ใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอน้ำมันมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอน้ำมันมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอน้ำมันมาฉันกันเล่าการกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนํ้ามันมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตน้ำมัน

{๔๙๐} [๑๒๓๕] ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาล ไข้ได้ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้ อัตภาพเป็นไปได้อยู่หรือ”ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอนํ้ามัน มาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันนํ้ามันนั้นพวกดิฉันจึงมีความผาสุกแต่บัดนี้ พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันน้ำมันนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มี พระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอน้ำมันมาฉัน ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๑๒๓๖] อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้ามันมาฉัน ภิกษุณีนั้น พึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่ เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

{๔๙๑} [๑๒๓๗] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นน้ำมันแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนํ้ามันแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า นํ้ามัน ได้แก่ นํ้ามันที่สกัดจากงา นํ้ามันที่สกัดจากเมล็ด ผักกาด นํ้ามันที่สกัดจากมะซาง น้ำมันที่จะสกัดจากเมล็ดละหุ่ง นํ้ามันที่ สกัดจากเปลวสัตว์ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธขอมาเพื่อประโยชน์ตน เป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

{๔๙๒} [๑๒๓๘] ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้ามันมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอน้ำมันมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอน้ำมันมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอน้ำมันมาฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอน้ำมันมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอนํ้ามันมาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๙๓} [๑๒๓๙] ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธ แล้วจึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันนํ้ามันที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอ นํ้ามันต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอนํ้ามันต่อคนปวารณา ๑ภิกษุณีขอเพื่อ ประโยชน์แก่ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๒

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีขอนํ้าผึ้ง

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอน้ำผึ้งมาฉันกันเล่า อาหารที่ดีใครจะไม่ พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนํ้าผึ้งมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนํ้าผึ้งมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนํ้าผึ้งมาฉันกันเล่าการกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอน้ำผึ้งมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดง คืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณีทั้ง หลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตน้ำผึ้ง

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธพวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”

ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอน้ำผึ้ง มาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันนํ้าผึ้งนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุก แต่บัดนี้พวก ดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้ว จึงไม่กล้าขอ เพราะ เหตุที่ไม่ได้ฉันนํ้าผึ้งนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”

ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มี พระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอนํ้าผึ้งมาฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดง คืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่า ภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นน้ำผึ้งแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นน้ำผึ้งแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า นํ้าผึ้ง ได้แก่ น้ำหวานที่เกิดจากแมลงผึ้ง

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธขอมาเพื่อประโยชน์ตนเป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุกๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ต้องอาบัติ

ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอนํ้าผึ้งมาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันนํ้าผึ้งที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอนํ้าผึ้ง ต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอนํ้าผึ้งต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์แก่ ผู้อื่น ๑ ภิกษุณี ซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๓

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีขอน้ำอ้อย

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอน้ำอ้อยมาฉัน ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียนโพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนํ้าอ้อยมาฉันกันเล่า อาหารที่ดีใครจะไม่ พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนํ้าอ้อยมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนํ้าอ้อยมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนํ้าอ้อยมาฉันกันเล่า การกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนํ้าอ้อยมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตน้ำอ้อย

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอนํ้าอ้อย มาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันน้ำอ้อยนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุกแต่บัดนี้ พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันนํ้าอ้อยนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอน้ำอ้อยมาฉัน ได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึง แสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็น ที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนํ้าอ้อยแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนํ้าอ้อยแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า น้ำอ้อย ได้แก่ นํ้าหวานที่เกิดจากอ้อย

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธขอมาเพื่อประโยชน์ตน เป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ต้องอาบัติ

ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอนํ้าอ้อยมาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันนํ้าอ้อยที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอนํ้าอ้อย ต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอนํ้าอ้อยต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์ แก่ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณี ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๔

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีขอปลา

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอปลามาฉัน ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอปลามาฉันกันเล่า อาหารที่ดีใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา อยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอปลามาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอปลามาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอปลามาฉันกันเล่าการกระทำของภิกษุ ณีฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอปลามาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดง คืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตปลา

ก็สมัยนั้นแลภิกษุณีหลายรูปอาพาธพวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า“แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือยังพอให้ อัตภาพเป็นไปได้อยู่หรือ”

ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอปลามา ฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันปลานั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุก แต่บัดนี้พวกดิฉัน รังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้ว จึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุ ที่ไม่ได้ฉันปลานั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มี

พระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

ื “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอปลามาฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอปลามาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืน ว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นปลาแล้วก็มีความผาสุกได้ ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นปลาแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า ปลา ตรัสหมายถึงสัตว์นํ้า

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ ขอมาเพื่อประโยชน์ตนเป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอปลามาฉัน ต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอปลามาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอปลามาฉัน ต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอปลามาฉัน ต้องอาบัติ

ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอปลามาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอปลามาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันปลาที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอปลาต่อ ญาติ ๑ ภิกษุณีขอปลาต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์แก่ ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๕

ปาฏิเทสมียะ สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีขอเนื้อ

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอเนื้อมาฉัน ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอเนื้อมาฉันกันเล่า อาหารที่ดีใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอเนื้อมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอเนื้อมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนพวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอเนื้อมาฉันกันเล่า การกระทำของภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอเนื้อมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตเนื้อ

ก็สมัยนั้นแลภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอเนื้อมา ฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันเนื้อนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุก แต่บัดนี้พวกดิฉัน รังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้ว จึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุ ที่ไม่ได้ฉันเนื้อนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอเนื้อมาฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอเนื้อมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดง คืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ....นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นเนื้อแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นเนื้อแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า เนื้อ ได้แก่ เนื้อสัตว์ที่มีมังสะเป็นกัปปิยะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธขอมาเพื่อประโยชน์ตนเป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุกๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอเนื้อมาฉัน ต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอเนื้อมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอเนื้อมาฉัน ต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอเนื้อมาฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอเนื้อมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอเนื้อมาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันเนื้อที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอเนื้อต่อ ญาติ ๑ ภิกษุณีขอเนื้อต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์แก่ ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๖

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๗

เรื่องภิกษุณีขอนมสด

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนมสดมาฉัน ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนมสดมาฉันกันเล่า อาหารที่ดีใครจะไม่ พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมสดมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนมสดมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมสดมาฉันกันเล่าการกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนมสดมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น,

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณีทั้ง หลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตนมสด

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ถาม ภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”

ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอนมสด มาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันนมสดนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุกแต่บัดนี้ พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันนมสดนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มี พระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอนมสดมาฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนมสดมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดง คืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น’

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนมสดแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนมสดแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า นมสด ได้แก่ นํ้านมโค นํ้านมแพะ นํ้านมกระบือ หรือนํ้านม ของสัตว์ที่มีมังสะเป็นกัปปิยะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ ขอมาเพื่อประโยชน์ตน เป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนมสดมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอนมสดมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอนมสดมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนมสดมาฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอนมสดมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธ ขอนมสดมาฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันนมสดที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอนมสด ต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอนมสดต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์แก่ ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๗

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๘

เรื่องภิกษุณีขอนมเปรี้ยว

โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนมเปรี้ยวมาฉันชาวบ้านพากันเพ่งโทษติเตียน

โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันเล่า อาหารที่ดี ใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”

ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนมเปรี้ยวมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันกันเล่า การกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนมเปรี้ยวมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉัน ขอแสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตนมเปรี้ยว

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ถาม ภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า“แม่เจ้าเมื่อก่อนพวกดิฉันขอ นมเปรี้ยวมาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันนมเปรี้ยวนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุก แต่บัดนี้พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่ กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันนมเปรี้ยวนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอนมเปรี้ยวมา ฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนมเปรี้ยวมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึง แสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่ สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น’

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันเล่า อาหารที่ดี ใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”

ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอนมเปรี้ยวมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“คูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอนมเปรี้ยวมาฉันกันเล่า การกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนมเปรี้ยวมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉัน ขอแสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตนมเปรี้ยว

ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาลไข้ได้ถาม ภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้อัตภาพ เป็นไปได้อยู่หรือ”ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า“แม่เจ้าเมื่อก่อนพวกดิฉันขอ นมเปรี้ยวมาฉันได้ ด้วยเหตุที่ฉันนมเปรี้ยวนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุก แต่บัดนี้พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่ กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันนมเปรี้ยวนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอนมเปรี้ยวมา ฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอนมเปรี้ยวมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึง แสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่ สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น,

สิกขาบทวิภังค์

คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนมเปรี้ยวแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นนมเปรี้ยวแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า นมเปรี้ยว ได้แก่ นมเปรี้ยวของสัตว์มีโคเป็นต้นเหล่านั้นแล

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธขอมาเพื่อประโยชน์ตนเป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนมเปรี้ยวมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธสงสัยขอนมเปรี้ยวมาฉันต้องอาบัติ ปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธสำคัญว่าเป็นผู้อาพาธขอนมเปรี้ยวมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอนมเปรี้ยวมาฉัน ต้อง อาบัติทุกกฏภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอนมเปรี้ยวมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าผู้อาพาธขอนมเปรี้ยวมาฉัน ไม่ต้อง อาบัติ

อนาปัตติวาร

ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเป็นผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้วจึง ฉัน ๑ภิกษุณีฉันนมเปรี้ยวที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ภิกษุณีขอ นมเปรี้ยวต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอนมเปรี้ยวต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อ ประโยชน์แก่ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียสิกขาบทที่ ๘

บทสรุป

{๔๙๔}แม่เจ้าทั้งหลาย ธรรมคือปาฏิเทสนียะ ๘ สิกขาบท ข้าพเจ้ายกขึ้น แสดงแล้วแล ข้าพเจ้าขอถามท่านทั้งหลายในธรรมคือปาฏิเทสนียะ๘สิกขาบท นั้นว่า “ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ” ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๒ ว่า “ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ” ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๓ ว่า “ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ” ท่านทั้งหลายบริสุทธิ์แล้วในธรรมคือ ปาฏิเทสนียะทั้ง ๘ สิกขาบทเหล่านี้ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อ นี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

จบ ปาฏิเทสนียกัณฑ์ในภิกขุนีวิภังค์