สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

สิกขาบทวิภังค์

{๓๔๐} [๑๐๓๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ขึ้งเคียด ตรัสหมายถึงผู้มักโกรธ

ที่ชื่อว่า หมู่คณะ ตรัสหมายถึงภิกษุณีสงฆ์

คำว่า ด่าว่า คือ ด่าว่าว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นโง่ ไม่ฉลาด ไม่รู้จักกรรม โทษอันสมควรแก่กรรม กรรมวิบัติ หรือกรรมสมบัติ’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ด่าว่าภิกษุณีหลายรูปก็ตาม ภิกษุณีรูปเดียวก็ตาม อนุปสัมบันก็ตาม ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๔๑} [๑๐๓๖] ภิกษุณีผู้มุ่งอรรถ ๑ ภิกษุณีผู้มุ่งธรรม ๑ ภิกษุณีผู้มุ่ง สั่งสอน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล’

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีฉันเสร็จแล้วยังไปฉันที่อื่น

{๓๔๒} [๑๐๓๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งได้นิมนต์ภิกษุณีทั้งหลายให้ฉันภิกษุณีทั้งหลายฉันเสร็จ แล้ว ห้ามภัตแล้ว ได้ไปเยี่ยมตระกูลญาติ บางพวกก็ฉันอีก บางพวกก็รับ บิณฑบาตไป

หลังจากเลี้ยงภิกษุณีทั้งหลายแล้วพราหมณ์ได้กล่าวเชื้อเชิญพวก เพื่อนบ้านว่า “ท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าเลี้ยงภิกษุณีทั้งหลายให้อิ่มหนำแล้ว เชิญมาเถิด ข้าพเจ้าจักเลี้ยงพวกท่านทั้งหลายให้อิ่มหนำบ้าง”พวกเพื่อนบ้านเหล่านั้นพากันกล่าวแย้งอย่างนี้ว่า “ท่านจักเลี้ยงพวก เราให้อิ่มหนำได้อย่างไรแม้ภิกษุณีทั้งหลายที่ท่านนิมนต์ให้ฉันแล้วยังมาที่ เรือนของพวกเรา บางพวกก็ฉันอีก บางพวกก็รับบิณฑบาตไป”จึงพราหมณ์นั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ภิกษุณีทั้งหลายฉันที่ เรือนของเราแล้ว ไฉนจึงได้ฉันในที่อื่นอีกเล่า เราไม่มีกำลังพอที่จะถวาย ให้พอแก่ความต้องการหรือไร”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินพราหมณ์นั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว จึงได้ฉันในที่อื่นอีกเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว ยังฉันใน ที่อื่นอีก จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว จึงได้ฉันในที่อื่นอีกเล่า การ กระทำของภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่ เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๓๘] อนึ่ง ภิกษุณีใดได้รับนิมนต์แล้วหรือห้ามภัตแล้ว เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๔๓} [๑๐๓๙] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รับนิมนต์แล้ว คือ รับนิมนต์ด้วยโภชนะ ๕ อย่าง อย่างใด อย่างหนึ่ง

ที่ชื่อว่า ห้ามภัตแล้ว ได้แก่ กำลังฉันอาหารอยู่ ๑ มีโภชนะมา ๑ ทายกอยู่ในหัตถบาส ๑ ทายกน้อมถวาย ๑ มีการบอกห้าม ๑ที่ชื่อว่า ของเคี้ยว คือ เว้นโภชนะ ๕ อย่าง ข้าวยาคู ของที่เป็น ยามกาลิก ของที่เป็นสัตตาหกาลิก และของที่เป็นยาวชีวิก ของนอกนั้น ชื่อว่าของเคี้ยวที่ชื่อว่า ของฉัน ได้แก่ โภชนะ ๕ อย่าง คือ ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ

ภิกษุณีรับประเคนไว้ด้วยตั้งใจว่าจักเคี้ยว จักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เคี้ยว ฉัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๔๔} [๑๐๔๐] ได้รับนิมนต์แล้ว ภิกษุณีสำคัญว่าได้รับนิมนต์แล้ว เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์ได้รับนิมนต์แล้ว ภิกษุณีสงสัย เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ได้รับนิมนต์แล้ว ภิกษุณีสำคัญว่ามิได้นิมนต์ เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของ เคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

รับประเคนของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิกไว้ เพื่อ ประสงค์เป็นอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏ เคี้ยว ฉัน ต้องอาบัติทุกกฏทุกๆ คำกลืน

อนาปัตติวาร

{๓๔๕} [๑๐๔๑] ภิกษุณีไม่ได้รับนิมนต์ ๑ ภิกษุณีไม่ได้ห้ามภัต ๑ ภิกษุณี ดื่มข้าวยาคู ๑ภิกษุณีบอกเจ้าของแล้วฉัน ๑ภิกษุณีฉันยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ในเมื่อมีเหตุอันสมควร ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีหวงแหนตระกูล

{๓๔๖} [๑๐๔๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเที่ยวบิณฑบาตไปในตรอกแห่งหนึ่งในพระนครสาวัตถี ผ่าน เข้าไปทางตระกูลแห่งหนึ่งครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้จึง เจ้าของบ้านเหล่านั้นได้นิมนต์ภิกษุณีรูปนั้นให้ฉันแล้วกล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า แม้ภิกษุณีทั้งหลายรูปอื่น ๆ ก็นิมนต์มาเถิด”ขณะนั้น ภิกษุณีนั้นได้คิดว่า “ทำไฉนภิกษุณีรูปอื่น ๆ จึงจะไม่มา” ดังนี้แล้วเข้าไปหาภิกษุณีทั้งหลายกล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า ในสถานที่โน้นมี สุนัขดุ มีโคเปลี่ยวดุ สถานที่เป็นโคลนตม ท่านทั้งหลายอย่าได้ไปสถาน ที่นั้นเลย”

แม้ภิกษุณีอีกรูปหนึ่งก็ได้เที่ยวบิณฑบาตไปในตรอกนั้นผ่านเข้าไป ทางตระกูลนั้น ครั้นแล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ จึงเจ้าของบ้านเหล่านั้น ก็นิมนต์ภิกษุณีรูปนั้นให้ฉัน แล้วได้กล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า ทำไมภิกษุณี ทั้งหลายจึงไม่ค่อยมา”

จึงภิกษุณีรูปนั้นได้เล่าเรื่องนั้นแก่เจ้าของบ้านเหล่านั้นพวกเขาจึง เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้หวงแหนตระกูลเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีหวงแหนตระกูล จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”