พระอภิธรรมปิฎก · ปุคคลบัญญัติ
ทสกมาติกา เล่ม ๓๖
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๖ (Royal Thai)11/21 in ปุคคลบัญญัติ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปุคคลบัญญัติ ทสกมาติกา (Royal Thai Volume 36 · Mahachula Volume 36 · Mahamakut Volume 79 · Chaloem Phrakiat Volume 36)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 36, pp. 173–174
๘. อัฏฐกอุทเทส
{๑๔} [๑๔] บุคคล ๘ จำพวก คือ
บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยมรรค ๔ จำพวก
บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยผล ๔ จำพวก
จบ อัฏฐกอุทเทส
๙. นวกอุทเทส
{๑๕} [๑๕] บุคคล ๙ จำพวก คือ
บุคคลผู้สัมมาสัมพุทธะ บุคคลผู้ปัจเจกพุทธะ บุคคลผู้อุภโตภาควิมุต บุคคลผู้ปัญญาวิมุต บุคคลผู้กายสักขี บุคคลผู้ทิฎฐิปปัตตะ บุคคลผู้สัทธาวิมุต บุคคลผู้ธัมมานุสารี บุคคลผู้สัทธานุสารี
จบ นวกอุทเทส
๑๐. ทสกอุทเทส
{๑๖} [๑๖] บุคคล ๑๐ จำพวก คือ
บุคคลผู้มีความสำเร็จในกามาวจรภูมินี้ ๕ จำพวก
บุคคลผู้มีความสำเร็จเมื่อละอัตภาพในกามาวจรภูมินี้ไป ๕ จำพวก
จบ ทสกอุทเทส
จบ มาติกาแห่งปุคคลบัญญัติ
นิทเทส
๑. เอกกปุคคลบัญญัติ
{๑๗} [๑] บุคคลผู้เรียกว่าสมยวิมุตตะ เป็นไฉน
บุคคลบางคนในโลกนี้ถูกต้องวิโมกข์ ๘ ด้วยกายในกาลโดยกาล ใน สมัยโดยสมัยแล้วสำเร็จอิริยาบถอยู่ และอาสวะบางจำพวกของบุคคลนั้น เป็นอันหมดสิ้นแล้วเพราะเห็นด้วยปัญญา บุคคลนี้เรียกว่าสมยวิมุตตะ{๑๘} [๒] บุคคลผู้เรียกว่าอสมยวิมุตตะ เป็นไฉน
บุคคลบางคนในโลกนี้มิได้ถูกต้องวิโมกข์ ๘ ด้วยกายในกาลโดยกาล ในสมัยโดยสมัยแล้วสำเร็จอิริยาบถอยู่ และอาสวะทั้งหลายของบุคคลนั้นเป็นอันหมดสิ้นแล้วเพราะเห็นด้วยปัญญา บุคคลนี้เรียกว่าอสมยวิมุตตะพระอริยบุคคลแม้ทั้งปวงชื่อว่าอสมยวิมุตตะในอริยวิโมกข์
{๑๙} [๓] บุคคลผู้มีกุปปธรรม เป็นไฉน
บุคคลบางคนโนโลกนี้เป็นผู้ได้สมาบัติอันสหรคตด้วยรูปฌานหรือสหรคตด้วยอรูปฌาน แต่บุคคลนั้นแลมิใช่เป็นผู้ได้ตามปรารถนา มิใช่เป็นผู้ได้โดยไม่ยาก มิใช่เป็นผู้ได้โดยไม่ลำบาก มิใช่จะเข้าหรือออกจากสมาบัติ
- ๑ในที่นี้ วิโมกข์ ๘ ได้แก่ สมาบัติ ๘ คือ รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ กาย หมายถึงนามกาย (กองแห่งนามธรรมคือเจตสิกต่างๆ) ที่เกิดพร้อมกับวิโมกข์ ในกาลโดยกาล ในสมัยโดยสมัย เป็นสำนวนบาลีที่หมายถึงในแต่ละกาล ในแต่ละสมัยที่มีเงื่อนไขคือต้องประสงค์จะเข้าสมาบัติ จึงจะสามารถสัมผัสวิโมกข์ ๘ ได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๕)
- ๒อาสวะบางจำพวก...ปัญญา หมายถึงอาสวะแต่ละอย่าง ๆ ที่โสดาปัตติมรรคเป็นต้นพึงกำจัดให้สิ้น ได้เพราะพิจารณาเห็นอริยสัจ ๔ ด้วยมรรคปัญญา อนึ่ง บุคคลผู้เรียกว่าสมยวิมุตตะ ก็คือบุคคล ผู้เป็นโสดาบัน สกทาคามี และอนาคามี (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๖-๓๗)
- ๓อริยวิโมกข์ หมายถึงสมาบัติ ๘ ที่เป็นโลกุตตระ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๗)
End of ทสกมาติกา