ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

(ปฏิจจวารก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี ก็พึงทำเหมือนกับอุปาทานทุกะ ไม่มีข้อแตกต่าง กัน การจัดรูปมีความแตกต่างกัน)

๗๒. อุปาทานอุปาทานิยทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๖๑} [๙๘] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็น ปัจจัยแก่สัมปยุตตอุปาทานทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (เหมือนกับอุปาทานทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน มี ๙ วาร)

อารัมมณปัจจัย

{๔๖๒} [๙๙] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย คือ เพราะปรารภสภาวธรรมที่เป็นอุปาทาน สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานจึงเกิดขึ้น มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน ... ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌาน ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลายพิจารณาโคตรภู พิจารณาโวทาน พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้น แล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... (ย่อ) เป็นปัจจัยแก่ อนาคตังสญาณ ... อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ ๒ วารนอกนี้ เหมือนกับอุปาทานทุกะ) (๓)

สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานทั้งที่เป็น อารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อุปาทานและที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร (อธิปติปัจจัยในหนหลัง มี ๓ วาร เหมือนกับอุปาทานทุกะ)

อธิปติปัจจัย

{๔๗๖} [๑๐๐] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานโดยอธิปติ ปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน ... ออกจากฌานแล้วพิจารณาฌานทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พระเสกขะทั้งหลายพิจารณาโคตรภูทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... พิจารณาโวทาน ... เพราะทำจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอารมณ์ของ

อุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ขันธ์ที่เป็น อารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน เป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (อารัมมณาธิปติปัจจัยก็ดี สหชาตาธิปติปัจจัยก็ดี ทั้ง ๒ ที่เหลือ เหมือน กับอุปาทานทุกะ) (๓)(แม้อธิปติปัจจัยที่เป็นฆฏนาก็มี ๓ วาร เหมือนกับอุปาทานทุกะ ปัจจัยทั้งหมด เหมือนกับอุปาทานทุกะ ไม่มีโลกุตตระในสภาวธรรมที่เป็น อารมณ์ของอุปาทาน ปัจจนียะก็ดี การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี ก็เหมือน กับอุปาทานทุกะ)

จบ อุปาทานอุปาทานิยทุกะ

๗๓. อุปาทานอุปาทานสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๖๔} [๑๐๑] สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่สัมปยุตด้วยอุปาทานอาศัย สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่สัมปยุตด้วยอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรม ที่เป็นอุปาทานและที่สัมปยุตด้วยอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและที่สัมปยุตด้วยอุปาทานทั้งที่สัมปยุต ด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ กามุปาทานและสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายอาศัยทิฏฐุปาทานเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)อาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน ... (ย่อการ จัดรูปมีข้อแตกต่างกัน เหมือนกับอุปาทานทุกะ มี ๙ วาร ไม่มีรูปวาร แม้ทั้งหมดก็พึงขยายให้พิสดารอย่างนี้ มีเฉพาะนามเท่านั้น)