ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

๑๐๐ สรณทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

เหตุปัจจัย

{๕๕๔} [๓๔๖] สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสรณะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

(วารทั้ง ๕ เหมือนกับอรูปาวจรทุกะ เหมือนกับปฏิจจวารฝ่าย อนุโลมะ)

ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๒ "

ในอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในวิปากปัจจัย " ๑ "

ในอวิคตปัจจัย " ๕ "

จบ อนุโลมะ

{๘๕๖} สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นอรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ เป็นอรณะ ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) (๑)

ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๕ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๔ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๕ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๕ "

ในนกัมมปัจจัย " ๒ "

ในนวิปากปัจจัย " ๕ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๑๐๐. สรณทุกะ ๓. ปัจจยวาร

ปัจจยจตุกกะ

[๓๔๗] สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสรณะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

(พึงทำเหมือนกับปัจจยวารแห่งอรูปาวจรทุกะ)

{๘๕๙} ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๔ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ " ...

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

จบ อนุโลมะ

{๘๖๐} [๓๔๘] สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่ สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นอรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น อรณะซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะ อาศัยหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะและที่เป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะ อาศัย ขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

{๘๖๑} ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๔ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในนวิคตปัจจัย " ๓ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี พึงทำอย่างนี้ วารทั้ง ๒ พึงทำในที่ทุกแห่ง)

{๘๖๒} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๒ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๒ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร

ในอวิคตปัจจัย " ๒ "

จบ อนุโลมะ

{๘๖๓} ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " ๒ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๒ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๒ "

ในนกัมมปัจจัย " ๒ "

ในนวิปากปัจจัย " ๒ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๑ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๒ "

จบ ปัจจนียะ

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๑๐๐. สรณทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๘๖๔} [๓๔๙] สภาวธรรมที่เป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นสรณะ โดยเหตุปัจจัย (เหมือนกับอรูปาวจรทุกะ มี ๔ วาร)

อารัมมณปัจจัย

{๘๖๕} [๓๕๐] สภาวธรรมที่เป็นสรณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น สรณะโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะ เพราะปรารภ ความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัส จึงเกิดขึ้นยินดีเพลิดเพลินทิฏฐิ เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภวิจิกิจฉา ... เพราะปรารภอุทธัจจะ ... เพราะปรารภโทมนัส โทมนัส ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะจึงเกิดขึ้นสภาวธรรมที่เป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอรณะ โดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน

เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นสรณะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... รู้จิตของบุคคลผู้มีความพรั่งพร้อม ด้วยจิตที่เป็นสรณะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)[๓๕๑] สภาวธรรมที่เป็นอรณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อรณะโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออก