ปัญหาวาร เล่ม ๔๓

๙๔. รูปาวจรทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๗๖๘} [๒๔๕] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นรูปาวจร เป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงทำตามมูล บท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป โดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงทำตามมูลบท) สภาวธรรมที่เป็นเหตุ ซึ่งเป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูป โดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ใน ปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๗๖๙} [๒๔๖] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลรู้จิตของบุคคลผู้มีความพรั่งพร้อม ด้วยจิตที่เป็นรูปาวจรด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาปฐมฌาน ... จตุตถฌาน ... ทิพยจักษุ ... ทิพยโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นรูปาวจรโดย ความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น (๒)

![๒๔๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจรเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นรูปาวจรโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา อุโบสถแล้ว ... พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภความยินดีเพลิดเพลินนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค พิจารณาผล พิจารณานิพพาน นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะ โดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น

อากาสานัญจายตนะ เป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะ เป็นปัจจัยแก่ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอารัมมณปัจจัย คือบุคคลเห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วย ทิพยโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้มีความพรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่เป็นรูปาวจร ด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

อธิปติปัจจัย

{๗๗๐} [๒๔๘] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลพิจารณาปฐมฌานทำให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ... จตุตถฌาน ... ทิพยจักษุ ... ทิพยโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ...

ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พิจารณาขันธ์ที่เป็นรูปาวจรทำให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดี เพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร และที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

![๒๔๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น รูปาวจรโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตา ธิปติปัจจัย ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา อุโบสถแล้ว ... พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อนทำให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่นยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็น อารมณ์อย่างหนักแน่นราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พระอริยะ ทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นพิจารณาผลทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นพิจารณานิพพานทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภูโวทาน มรรค ผล โดยอธิปติปัจจัย เห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจรทำให้ เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำความยินดี เพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น พิจารณาอากาสานัญจายตนะทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... พิจารณา เนวสัญญานาสัญญายตนะทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ที่เป็น สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

อนันตราทิปัจจัย

{๗๗๑} [๒๕๐] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจรที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ เป็นรูปาวจรที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่อุปบัติจิตที่ไม่เป็น รูปาวจรโดยอนันตรปัจจัย ภวังค์ที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยอนันตรปัจจัย (๒)

![๒๕๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นรูปาวจรโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจรที่เกิดก่อน ๆ เป็น ปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจรที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลม เป็น ปัจจัยแก่โคตรภู ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ โดยอนันตรปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่อุปบัติจิตที่ เป็นรูปาวจรโดยอนันตรปัจจัย ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ

ที่เป็นรูปาวจรโดยอนันตรปัจจัย บริกรรมแห่งปฐมฌาน เป็นปัจจัยแก่ ปฐมฌานโดยอนันตรปัจจัย ... บริกรรมแห่งจตุตถฌาน ... ทิพยจักษุ ... ทิพยโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... บริกรรมแห่งอนาคตังสญาณ เป็นปัจจัยแก่อนาคตังสญาณโดยอนันตรปัจจัย (๒)

เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย มี ๗ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัยมี ๖ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๗ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๗๗๒} [๒๕๒] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธา ที่เป็นรูปาวจรแล้วทำฌานที่เป็นรูปาวจร ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีล ที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญาแล้วทำฌานที่เป็นรูปาวจร ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญา เป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญาโดยอุปนิสสยปัจจัย ปฐมฌาน เป็นปัจจัยแก่ ทุติยฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย ทุติยฌาน เป็นปัจจัยแก่ตติยฌาน ... ตติยฌาน เป็นปัจจัยแก่จตุตถฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูป นิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปจจัย ได้แก่ บุคคล อาศัยศรัทธาที่เป็นรูปาวจรแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถทำฌาน ที่ไม่เป็นรูปาวจร ... วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อ มานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญาแล้วให้ทาน ... ก่อมานะ

ถือทิฏฐิ ศรัทธาที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญา เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ไม่เป็น รูปาวจร ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

![๒๕๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นรูปาวจรโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่เป็นรูปาวจรแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ทำฌานที่ไม่เป็นรูปาวจร ... วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิด ขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ไม่เป็นรูปาวจร ... ปัญญา ... ราคะ ... โภชนะ ... เสนาสนะ แล้วให้ทาน ... ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธาที่ไม่เป็นรูปาวจร ... ปัญญา ... ราคะ ... เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ไม่เป็นรูปาวจร ...

ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสย ปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ไม่เป็น รูปาวจรแล้วทำฌานที่เป็นรูปาวจร ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ... อาศัยศีลที่ไม่เป็นรูปาวจร ... เสนาสนะแล้วทำฌานที่เป็นรูปาวจร ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ... ศรัทธาที่ไม่เป็นรูปาวจร ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ ศรัทธาที่เป็นรูปาวจร ... ปัญญาโดยอุปนิสสยปัจจัย บริกรรมแห่งปฐมฌาน เป็นปัจจัยแก่ปฐมฌานโดยอุปนิสสยปัจจัย ... บริกรรมแห่งจตุตถฌาน ... ทิพยจักษุ ... ทิพยโสตธาตุ ... อิทธิวิธญาณ ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพ นิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... บริกรรมแห่งอนาคตังสญาณ เป็นปัจจัยแก่อนาคตังสญาณโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

ปุเรชาตาทิปัจจัย

{๗๗๓} [๒๕๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นรูปาวจรโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักษุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะ เป็นปัจจัย แก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะ เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยปุเรชาตปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาต ปัจจัย ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นรูปด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นรูปาวจรโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาร

กัมมาทิปัจจัย

{๗๗๔} [๒๕๕] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิก กัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์ที่เป็น รูปาวจรโดยกัมมปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่จิตต สมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร และที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์ที่เป็นรูปาวจรและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย(๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ วิบากขันธ์ที่ไม่เป็นรูปาวจรและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๗๗๕} [๒๕๖] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น รูปาวจรโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาต วิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาต0วิปปยุตตปัจจัย ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นรูปาวจรโดยวิปปยุตตปัจจัย ที่เป็น ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็น รูปาวจรโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

อัตถิอาทิปัจจัย

{๗๗๖} [๒๕๗] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอัตถิปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร และที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย (ย่อ)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่

เป็นรูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นรูป ด้วยทิพยจักษุ ฟังเสียงด้วยทิพยโสตธาตุ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ เป็นรูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย (๒)

![๒๕๘] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรและที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เป็นรูปาวจร และหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ใน ปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรและที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยอัตถิปัจจัย มี ๔ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาต อัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจรและมหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจรและกพฬิงการาหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นรูปาวจร และรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๗๗๗} [๒๕๙] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๔ "

ในอธิปติปัจจัย " ๔ "

ในอนันตรปัจจัย มี ๔ วาร

ในสมนันตรปัจจัย " ๔ "

ในสหชาตปัจจัย " ๗ "

ในอัญญมัญญปัจจัย " ๖ "

ในนิสสยปัจจัย " ๗ "

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๔ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๒ "

ในปัจฉาชาตปัจจัย " ๒ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๓ "

ในกัมมปัจจัย " ๔ "

ในวิปากปัจจัย " ๔ "

ในอาหารปัจจัย " ๔ "

ในอินทริยปัจจัย " ๔ "

ในฌานปัจจัย " ๔ "

ในมัคคปัจจัย " ๔ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " ๒ "

ในวิปปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในอัตถิปัจจัย " ๗ "

ในนัตถิปัจจัย " ๔ "

ในวิคตปัจจัย " ๔ "

ในอวิคตปัจจัย " ๗ "

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๗๗๘} [๒๖๐] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น รูปาวจรโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย ปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร และที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๓)

![๒๖๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นรูปาวจรโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย อุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจร โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรและที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่เป็นรูปาวจรโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรและที่ไม่เป็นรูปาวจร เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ที่ไม่เป็นรูปาวจรโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๗๗๙} [๒๖๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๗ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๗ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๗ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๗ "

ในนสหชาตปัจจัย " ๖ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๖ "

ในนนิสสยปัจจัย " ๖ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๗ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๗ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๗ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๕ "

ในโนอัตถิปัจจัย " ๕ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๗ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๗ "

ในโนอวิคตปัจจัย " ๕ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๗๘๐} [๒๖๓] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๔ "

ในนอนันตรปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนสมนันตรปัจจัย " " ๔ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " " ๒ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " " ๔ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " " ๒ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๒ "

ในนนัตถิปัจจัย " " ๔ "

ในนวิคตปัจจัย " " ๔ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลมะ

{๗๘๑} [๒๖๔] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอธิปติปัจจัย " " ๔ "

(พึงขยายแม่บทให้พิสดารไปตามลำดับ) ...

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

จบ รูปาวจรทุกะ

๙๕. อรูปาวจรทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๗๘๒} [๒๖๕] สภาวธรรมที่เป็นอรูปาวจรอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรูปาวจร เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอรูปาวจรเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...