พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · จิตตสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๑๖–๑๒๓ (Royal Thai)1/4 in จิตตสัมปยุตตทุกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔ จิตตสัมปยุตตทุกะ ปฏิจจวาร (Royal Thai Volume 43 · Mahachula Volume 43 · Mahamakut Volume 89 · Chaloem Phrakiat Volume 43)
The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.
ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 89, pp. 123–130
๕๘. จิตตสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๑๖] ๑. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม ขันธ์ ๑ อาศัย-ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๓. จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม
อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมป-ยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๔. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทา-รูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๕. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๖. จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม
อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยหทยวัตถุ กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๗. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
และจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์๒.
๘. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
และจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายเป็นจิตตสัมปยุตต-ธรรม และภูตรูปทั้งหลาย
๙. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมอาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒.
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม และมหา-ภูตรูปทั้งหลาย.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๑๗] ๑. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์๑ เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๓. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
และจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๑๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๓วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ในนิสสย-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระในอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๙วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปปยุตต-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๑๙] ๑. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
พึงกระทำทั้ง ๙ วาระ ดังกล่าวมา พึงกำหนดในบททั้งปวงว่าอเหตุกะโมหมูลอย่างเดียวเท่านั้น พึงให้เต็ม.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๒๐] ๑. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
๓. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
และจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรมและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๒๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๕ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัยมี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๒๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . .ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในนกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๕ วาระ ฯลฯ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๒๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . .ในอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอัญญมัญญ-ปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี๑ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๑วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.
สหชาตวาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๒๔] ๑. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๑-๓) เหมือนกับปฏิจจวาระ
๔. จิตตวิปปยุตตธรรม อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๕. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยหทยวัตถุในปฏิสนธิขันธ์ ฯลฯ
๖. จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม
อาศัยจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยหทยวัตถุจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๗. จิตตสัมปยุตตธรรม อาศัยจิตตสัมปยุตตธรรม
และจิตตวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
End of ปฏิจจวาร